Skip to main content

Web Content Display Web Content Display

Web Content Display Web Content Display

Historia Instytutu Nauk Geologicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego

Ważniejsze daty z historii nauk geologicznych w UJ

 

HISTORIA INSTYTUTU NAUK GEOLOGICZNYCH 
UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO

Witold Zuchiewicz

ROZWÓJ NAUK GELOGICZNYCH W UNIWERSYTECIE JAGIELLOŃSKIM

Ważniejsze daty z historii nauk geologicznych w UJ

  •  1782 - powołanie Jana Jaśkiewicza [6.07.1749-14.11.1809] jako kierownika Katedry Historii Naturalnej oraz Chemii*** Szkoły Głównej Koronnej. Utworzone przez J. Jaśkiewicza Muzeum Mineralogiczne znajduje pomieszczenie w Collegium Physicum przy ul. Św. Anny 6. Jan Jaśkiewicz wykładał historię naturalną w latach 1783-1787. Był ponadto założycielem Ogrodu Botanicznego, istniejącego do tej pory.
  •  1787 - następcą J. Jaśkiewicza zostaje mianowany Franciszek Scheidt [1759-1807]
  •  1795 - w ramach reorganizacji uniwersytetu po trzecim rozbiorze Polski, następcą F. Scheidta zostaje Baltazar Hacquet [1739?-1815]. Wykłada on jedynie mineralogię, zoologię i botanikę.
  •  1809-1814 kierownictwo Katedry Historii Naturalnej sprawuje botanik, Alojzy Estreicher [21.06.1786-1.08.1852]
  •  1811 - z inicjatywy Stanisława Staszica UJ powołuje odrębną katedrę mineralogii i "jeognozji". Jej profesorem w latach 1814-1817 jest Józef Tomaszewski [1783-1844]
  •  1817-1829 wykłady z mineralogii prowadzi profesor chemii, Józef Markowski
  •  1829-1833 powołanie Ludwika Zejsznera [1805-1871] na stanowisko kierownika Katedry Mineralogii (ustanowionej uchwałą Senatu UJ w 1818 roku). W 1833 L. Zejszner publikuje w Krakowie podręcznik mineralogii "Systemat minerałów według zasad J. Berzeliusza"
  •  1833 - likwidacja Katedry Mineralogii; powołanie Katedry Historii Naturalnej, obejmującej mineralogię, zoologię i botanikę. W latach 1833-1842 katedrą kieruje Alojzy Estreicher, a w okresie 1843-1847 Ignacy Czerwiakowski [1808-1882], botanik
  •  1847 - z Katedry Historii Naturalnej wydzielono Katedrę Fizjografii, obejmującą mineralogię i zoologię, pod kierownictwem Hermana Schmidta
  •  1848-1857 Katedrę Fizjografii ponownie obejmuje Ludwik Zejszner [1805-1871], doprowadzając w 1855 do rozdzielenia mineralogii i zoologii. W 1850 L. Zejszner wprowadza do programu studiów całodzienne wycieczki do odsłonięć i kopalń oraz ćwiczenia praktyczne, a w 1856 realizuje pełną obudowę muzealną pierwszej sali katedry; naśladowaną później w salach II, III i IV przez prof. Władysława Szajnochę. Uczestniczy w licznych odczytach publicznych organizowanych przez Uniwersytet, często we współpracy z Wincentym Polem. Do wybitnych uczniów L. Zejsznera zaliczyć należy Ignacego Łukasiewicza, wynalazcę lampy naftowej oraz Józefa Friedleina, późniejszego wiceprezydenta Krakowa i zarazem geologa - amatora
  •  1857-1861 Katedrę Mineralogii (Collegium Minus, ul. Gołębia 11) obejmuje mineralog wiedeński Victor Zepharovich [13.04.1830-24.02.1890], a w latach 1861-1863 mineralogię wykłada ponownie Ignacy Czerwiakowski
  •  1862/63 - po przywróceniu polskiego języka wykładowego na uniwersytecie, profesorem mineralogii i geologii zostaje mianowany Alojzy Alth [2.06.1819-4.11.1886], autor pierwszego zeszytu Atlasu Geologicznego Galicji (tekst objaśniający ukazał się drukiem w 1887, już po śmierci autora). W czasie profesury A. Altha zostały wykonane w UJ pierwsze cztery prace doktorskie z zakresu geologii i mineralogii, a w 1882 obroniono pierwszą habilitację z tej dziedziny (W. Szajnocha - Die Brachiopoden-Fauna der Oolithe von Balin bei Krakau). W r. 1885 W. Szajnocha uzyskuje stanowisko profesora nadzwyczajnego geologii i paleontologii w UJ; w 1895 r. zostaje członkiem korespondentem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności (profesurę zwyczajną otrzymuje w r. 1889, a w latach 1911/12 i 1916/17 pełni funkcję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego). W latach 1885-87 asystentem w UJ był Wawrzyniec Teisseyre, późniejszy wybitny profesor geologii we Lwowie
  •  1883 - ukazuje się pierwszy polski podręcznik mineralogii, który nie był oparty na układzie Wernera, autorstwa L. Zejsznera
  •  18 IV 1886 - zarządzenie 1.23.755 Ministerstwa Oświaty we Wiedniu zezwala - na wniosek Wydziału Filozoficznego - na rozdział ówczesnego Muzeum Mineralogicznego na dwa oddziały: mineralogiczny (pod kier. prof. Alojzego Altha) i geologiczno-paleontologiczny (pod kier. prof. Władysława Szajnochy)
  •  16 VI 1886 - powstanie Gabinetu Geologicznego (z siedzibą w Collegium Physicum), kierowanego przez profesora nadzwyczajnego geologii i paleontologii, Władysława Szajnochę [28.06.1857-1.08.1928], do roku 1928. Był to pierwszy i największy geologiczny zakład naukowy w Polsce. W. Szajnocha założył jego bibliotekę, której zapisał swój księgozbiór (4000 tomów), zorganizował archiwum, dopomógł w utworzeniu w 1912 r. odrębnego Zakładu Paleontologii, wystąpił w r. 1883 z inicjatywą utworzenia polskiej wyższej szkoły górniczej, od 1905 r. starał się o stworzenie Krajowego Zakładu Geologicznego, a w 1919 r. ogłosił drukiem projekt Państwowego Instytutu Geologicznego i użyczał pomieszczeń Gabinetu Geologicznego pierwszemu dyrektorowi Instytutu, prof. Józefowi Morozewiczowi. Przyczynił się także do powstania Akademii Górniczo-Hutniczej (1920 r.) i do 1925 r. użyczał gościny jej katedrze geologii ogólnej, kierowanej przez Walerego Goetla (habilitowanego w UJ 1918 r., a w latach 1925-1920 asystenta w Gabinecie Geologicznym). W pomieszczeniach Gabinetu odbywały się ponadto zebrania i odczyty Polskiego Towarzystwa Górniczego w Krakowie (późniejszego Koła Krakowskiego Polskiego Stowarzyszenia Inżynierów Górniczych i Hutniczych; od 1906), posiedzenia Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (od 1907) oraz comiesięczne zebrania naukowe i posiedzenia Zarządu Polskiego Towarzystwa Geologicznego (od 1921)
  •  1887 - kierownictwo Gabinetu Mineralogicznego obejmuje Alojzy Alth, zastąpiony w tym samym roku przez Feliksa Kreutza [19.11.1844-22.09.1910], jednego z założycieli Polskiego Towarzystwa Przyrodników i prezydenta Komisji Fizjograficznej PAU
  •  1888 - w Gabinecie Geologicznym ustanowiono etat asystenta pomocniczego, który objął Tadeusz Wiśniowski, w roku 1902 utworzono etat demonstratora, a w 1925 przyznano etat adiunkta. W latach 1925-28 Gabinet zatrudniał 5 pracowników naukowych. Łącznie w latach 1886-1925, 19 osób pełniło obowiązki asystenta, demonstratora lub pomocnika naukowego. W. Szajnocha przywrócił ćwiczenia i wycieczki geologiczne, zarzucone po odejściu L. Zejsznera z UJ w r. 1857; od 1888/89 organizował konwersatoria z udziałem pracowników spoza Gabinetu Geologicznego. Liczba słuchaczy przez pierwsze 3 lata nie przekraczała 10; w r. 1905/06 wzrosła do 94, a w r. 1925/26 sięgnęła 324. W r. 1925 w Gabinecie Geologicznym, oprócz profesora, pracowali: adiunkt, starszy asystent oraz 2 młodszych asystentów. Pracownicy Gabinetu opublikowali w latach 1886-1925 201 prac (w tym 80 autorstwa W. Szajnochy)
  •  W 1890 asystentem w Katedrze Geologii UJ zostaje Józef Grzybowski, który w 1896 broni doktorat nt. Mikrofauna czerwonych iłów z Wadowic. Po habilitacji w r. 1899 Die Tertiärablagerungen des nördlischen Peru und ihre Molluskenfauna, uzyskuje stanowisko docenta geologii i paleontologii (1900), a następnie profesora tytularnego (1909 r.) i - kierownika nowej placówki UJ - Pracowni Paleontologicznej (od 1912). J. Grzybowski uzyskuje stanowiska profesora nadzwyczajnego w r. 1919 i zwyczajnego w r. 1920. Siedziba Zakładu Paleontologicznego mieściła się początkowo w pomieszczeniach Gabinetu, później - w Collegium Iuridicum przy ul. Grodzkiej 53. Dzięki staraniom J. Grzybowskiego powstała w 1912 Stacja Geologiczna w Borysławiu, kierowana przez B. Kropaczka (poległego w czasie I wojny światowej), a w okresie międzywojennym przez Konstantego Tołwińskiego
  •  1904 -1918 - kierownikiem Gabinetu Mineralogicznego został Józef Morozewicz [27.03.1865-12.06.1941], doktor honoris causa UJ (1910), twórca "szkoły petrograficznej krakowskiej"; od 1920 r. Dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego. Został on zastąpiony w 1918 r. przez Władysława Pawlicę, a w latach 1919-1945 funkcję dyrektora Zakładu Mineralogii i Petrografii pełnił Stefan Kreutz [6.06.1883-30.03.1941], syn Feliksa; od 1918 członek korespondent Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego PAU, a w r. 1929/30 dziekan Wydziału Filozoficznego UJ. Podczas profesury S. Kreutza, spośród 40 pracowników 16 uzyskało stopień doktorski, a w Zakładzie Mineralogii i Petrografii opublikowano ok. 70 prac
  •  W 1921 r. W. Szajnocha zainicjował powstanie i zorganizował Polskie Towarzystwo Geologiczne, którego był pierwszym prezesem. Pierwsze walne zebranie odbyło się w Gabinecie Geologicznym 24 IV 1921 r. W 1922 r. W. Szajnocha był delegatem PAU na zebranie Międzynarodowej Rady Badań Naukowych w Brukseli i brał udział w opracowaniu statutu Międzynarodowej Unii Geologicznej
  •  1923 - po śmierci J. Grzybowskiego (1922), kierownictwo Zakładu Paleontologicznego obejmuje Jan Nowak (od 1912 docent geologii i paleontologii w Uniwersytecie Lwowskim, a wykładający w Gabinecie Geologicznym od 1921). Funkcję tę sprawuje do r. 1928, kiedy to po śmierci prof. Szajnochy obejmuje kierownictwo Gabinetu Geologicznego aż do r. 1939
  •  1927 - UJ wprowadza magisteriaty w zakresie geologii i paleontologii
  •  1928 - w Uniwersytecie Jagiellońskim funkcjonują trzy odrębne placówki z zakresu nauk gelogicznych: Gabinet Mineralogiczny (Collegium Minus, ul. Gołębia 11), Gabinet Geologiczny (Collegium Physicum, ul. Św. Anny 6), przemianowany w 1929 na Zakład Geologiczny oraz Pracownia Paleontologiczna (Collegium Iuridicum, ul. Grodzka 53), wydzielona formalnie w 1912 i kierowana przez Józefa Grzybowskiego [17.03.1869-17.02.1922] do 1922 r. Po śmierci J. Grzybowskiego kierownictwo Pracowni Paleontologicznej objął Jan Nowak [15.10.1880-18.02.1940]. W latach 1929-1933, utworzonym w 1923 roku Zakładem Paleontologii kierował Wilhelm Friedberg [29.01.1873-10.06.1941], a od 1935 - Franciszek Bieda [17.12.1896-20.09.1982]. Lista publikacji z zakresu nauk geologicznych, opublikowanych w UJ do roku 1928, obejmuje 220 pozycji
  •  1928-1929 kierownictwo Gabinetu Geologicznego sprawuje Wiktor Kuźniar [13.05.1879-12.08.1935], a w latach 1929-1939 - Jan Nowak, w latach 1933-35 dziekan, a 1935-37 - prodziekan Wydziału Filozoficznego UJ; jeden z założycieli polskiego Towarzystwa Geologicznego, a w latach 1927 - 1940 jego prezes i redaktor naczelny Rocznika Polskiego Towarzystwa Geologicznego. J. Nowak był inicjatorem powstania w 1923 r. Asocjacji Geologicznej Karpacko-Bałkańskiej, a w 1928 r. współzałożycielem Association pour l'Étude de Quaternaire l'Européen, późniejszej INQUA. Prof. Nowak był także współtwórcą (wraz z Władysławem Szaferem) czasopisma Starunia, poświęconego zagadnieniom czwartorzędu
  •  1933 - przy Zakładzie Geologii UJ powstała pracownia do badań gruntów, która w 1937 pod nazwą "Stacja Doświadczalna do Badań Gruntowych przy Zakładzie Geologii UJ" została uznana przez Senat UJ i zatwierdzona przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Personel Stacji stanowili: dyrektor Zakładu Geologii (J. Nowak), kierownik stacji (inż. Wojciech Pogany) oraz 3 pracowników (w różnych okresach Kazimierz Guzik, S. Guzikówna, Józef Gołąb, Krzysztof Beres i inni). W okresie 1928-1939 w Zakładzie Geologii UJ, oprócz prof. J. Nowaka, zatrudnienie znaleźli asystenci i adiunkci: Stanisław Sokołowski (1923-1939), Kamila Skoczylas-Ciszewska, Konrad Konior (do 1928, ponownie 1934-1937), Marian Książkiewicz (habilitowany w 1932, adiunkt od 1935), Józef Premik (do 1931), Wiktor Kuźniar (do 1934), Jadwiga Burtanówna (od 1931), K. Guzik (kilka miesięcy w 1935), Adam Tokarski (1935-37), K. Beres (od 1937), J. Gołąb (od 1937), Stanisław Zuber, W. Pogany (od 1936 adiunkt-wolontariusz). Wykłady z geologii regionalnej i tektoniki prowadził w latach 1928-1938 doc. Bohdan Świderski
  •  6 IX 1939 hitlerowcy aresztują i zsyłają do obozu w Sachsenhausen, wraz z innymi profesorami krakowskimi, J. Nowaka i J. Gołąba z Zakładu Geologii oraz asystentów Zakładu Mineralogii - dr Antoniego Gawła, dr Stanisława Janika i dr Antoniego Swaryczewskiego. W kilka dni po zwolnieniu z obozu umiera z wycieńczenia J. Nowak (18 II 1940 r.). W walce z okupantem ginie asystent Zakładu, Krzysztof Beres [20.06.1915 - 4.07.1944]
  •  1939-1945 pomieszczenia Katedry Geologii zajmuje okupant, a pod koniec 1945 naukowcy ukraińscy, którzy uciekli przed Armią Czerwoną. Na początku wojny gmach Collegium Minus, siedzibę Zakładu Mineralogii i Petrografii, zajął Institut für die deutsche Ostarbeit. Dzięki staraniom kustosza, Antoniny Dylewskiej, ocalały przed zniszczeniem zbiory muzealne, datujące się od 1805 r.
  •  I 1945 - opiekę nad lokalem i zbiorami Zakładu Geologicznego sprawuje grupa jego przedwojennych pracowników: dr K. Konior, Andrzej Michalik, dr J. Burtan, dr S. Sokołowski [14.08.1900-3.04.1990], pod kierunkiem przybyłego ze Lwowa prof. Juliana Tokarskiego [29.03.1883-17.10.1961]. W lutym 1945 asystentem wolontariuszem zostaje Stanisław Siedlecki. Pierwsze wykłady rozpoczynają się 1 III 1945. Ćwiczenia z geologii ogólnej i geologii Polski prowadził m. in. Henryk Świdziński [8.09.1904 - 23.06.1969], późniejszy profesor i rektor AGH, który po powrocie z zagranicy M. Książkiewicza wykładał w latach 1948-51 geologię złóż węgli i nafty. Pierwsze po wojnie posiedzenie Polskiego Towarzystwa Geologicznego odbyło się w siedzibie Zakładu 4 VI 1945
  •  19 I 1945 pracownicy Zakładu Mineralogii i Petrografii zabezpieczają gmach Collegium Minus, uszkodzony podczas nalotu dwa dni wcześniej. W 1945 kierownictwo Zakładu obejmuje prof. Antoni Gaweł [22.03.1901 - 31.08.1989], pełniący tę funkcję do roku 1974 (z przerwą w roku akadem. 1946/47, kiedy kierownikiem był J. Tokarski). Frekwencja studentów zmieniała się od 135 w r. 1945, poprzez 638 w r. 1946/47, do 160 w r. 1950/51. W roku akademickim 1952/53 magisterium z mineralogii uzyskało 13 osób, chemii - 10, a geologii - 2
  •  V 1945 kierownictwo Zakładu Geologii obejmuje Franciszek Bieda [17.12.1896-20.09.1982], w jesieni 1945 ponownie J. Tokarski, a od stycznia 1946 - prof. Marian Książkiewicz [22.01.1906 - 23.03.1981]. W skład Zakładu Geologii wchodzili także: adiunkt - dr Jadwiga Burtan [14.10.1904 - 1.03.1999], starszy asystent - mgr Andrzej Michalik [1917-1988] oraz asystenci - mgr Stanisław Siedlecki i mgr Tadeusz Wieser (do 1951, kiedy to przeniósł się do Katedry Mineralogii i Petrografii). Zakład Paleontologii zatrudniał wówczas 6 osób: kierownik - prof. Franciszek Bieda, adiunkt - dr Wilhelm Krach [23.01.1907 - 6.02.1985], starszy asystent - mgr Stanisław Liszka, młodsi asystenci - Stanisław Geroch, Jerzy Małecki i Ewa Łuczkowska. W roku 1946 stanowisko asystenta obejmuje Stanisław Dżułyński [27.08.1924-28.06.2001] (do 1949), a w 1948 Jerzy Znosko (do 1950), późniejsi profesorowie (odpowiednio, PAN i Państwowego Instytutu Geologicznego) oraz członkowie rzeczywiści PAN oraz PAU. W połowie 1951 r. w skład Zakładu Geologii wchodzili, oprócz prof. M. Książkiewicza, mgr S. Geroch (adiunkt), mgr Krzysztof Birkenmajer i Stanisław Bukowy (starsi asystenci) oraz Ryszard Gradziński i Andrzej Radomski (młodsi asystenci)
  •  10 IX 1951 - zarządzenie Ministra Szkolnictwa Wyższego likwiduje Zakłady Geologii, Mineralogii i Paleontologii UJ, przyłączając je do AGH. Rozwiązaniu ulega Koło Geologów Studentów UJ. Przez następne 6 lat Zakład Geologii pozostaje jako placówka AGH (Zakład Geologii Fizycznej w okresie 1952-1956), zajmując dotychczasowy lokal. Od 1952 zaprzestano przyjmowania studentów na studia podstawowe w zakresie geologii. W skład Zakładu Geologii Fizycznej (1952-1956), oprócz prof. M. Książkiewicza, wchodzili: Stefan Witold Alexandrowicz, Janusz Horzemski, Sławomir Sawicki, S. Geroch, R. Gradziński, A. Radomski, Elżbieta Morycowa (od 1954), Rafał Unrug (od 1955), S. Bukowy (przeniesiony w 1952 do Instytutu Geologicznego), K. Birkenmajer (w 1955 przeszedł do Pracowni Geologiczno-Stratygraficznej PAN) oraz Jan Wdowiarz (1953-1956). Katedrę Mineralogii i Petrografii UJ przemianowano na Zakład Geochemii AGH. W roku 1955/56 w zakładzie tym 30 osób uzyskało stopień magistra
  •  9 I 1957 - zarządzeniem Ministra Szkolnictwa Wyższego zlikwidowano Zakład Geologii Fizycznej przy Katedrze Geologii AGH i powołano Katedrę Geologii przy UJ. Tym samym zarządzeniem zlikwidowano Zakład Geochemii przy Katedrze Mineralogii i Petrografii AGH, tworząc ponownie Katedrę Mineralogii i Petrografii UJ. Obie Katedry zachowały swe poprzednie lokale, natomiast Katedra Paleontologii została przeniesiona w całości na AGH i nie zdecydowała się na powrót do UJ. W skład tej katedry w latach 1951-1956 wchodziły dwa zakłady: paleontologii ogólnej (kier. prof. F. Bieda) oraz mikropaleontologii (kier. prof. Wilhelm Krach), zatrudniające 3 adiunktów (dr Stanisław Liszka, dr Jerzy Małecki, dr Ewa Łuczkowska) i jednego starszego asystenta (Teresa Śmigielska). Stopniowo malała ilość asystentów w Katedrze Mineralogii i Petrografii: niektórzy kontynuowali karierę naukową w innych instytucjach (Witold Żabiński, J. Kubisz, Wiesław Heflik - AGH, Wojciech Narębski - Muzeum Ziemi, Wacław Ryka - Instytut Geologiczny), doc. Antoni Swaryczewski w 1950 został profesorem Uniwersytetu Łódzkiego, dr Jan Jacek Głogoczowski przeszedł w 1953 do Instytutu Naftowego, a dr Tadeusz Wieser - do Instytutu Geologicznego w 1956. Katedra prowadziła działalność usługową na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi oraz na sekcji chemicznej Wydziału Matematyczno-Fizyczno-Chemicznego (5 osób uzyskalo magisterium z chemii na podstawie prac mineralogiczno-petrograficznych i geochemicznych). W okresie 1945-1970 19 pracowników Katedry Mineralogii i Petrografii opublikowało 130 rozpraw i artykułów popularno-naukowych
  •  15 IX 1958 - zarządzeniem Ministerstwa Szkół Wyższych utworzono Zakład Paleontologii przy Katedrze Geologii UJ (bez kierownika). Katedra Geologii zatrudniała w omawianym okresie (1957-1963) 6 pracowników, w składzie: kierownik - prof. M. Książkiewicz, adiunkt - mgr S. Geroch, asystenci: mgr E. Morycowa, mgr R. Gradziński, mgr A. Radomski, mgr R. Unrug
  •  XI 1962 - Katedry Geologii oraz Mineralogii i Petrografii oraz Zakład Paleontologii przenoszą się z (Collegium Physicum, później zwanego Kolegium Kołłątaja) oraz Collegium Minus do nowej siedziby przy ul. Oleandry 2A (Collegium Geologicum, obecnie im. Mariana Książkiewicza)
  •  W latach 1945-1970 na kierunku geologii (przy współudziale Katedry Mineralogii i Petrografii oraz Katedry Paleontologii) 160 osób uzyskało stopień magistra, przeprowadzono 14 przewodów doktorskich, a 7 osób uzyskało stopień doktora habilitowanego (stanowisko docenta)
  •  1972 - powstaje Instytut Nauk Geologicznych UJ. W r. 1970 z Katedry Geologii odchodzi do ING PAN R. Gradziński, a w 1972 asystentem zostaje Marek Wendorff. W Katedrze Mineralogii i Petrografii zostają natomiast zatrudnieni Karol Prochazka (1965) i Czesław Harańczyk (1972)
  •  1974 - kierownikiem Katedry Mineralogii i Petrografii zostaje doc. Cz. Harańczyk
  •  1974-1979 funkcję dyrektora Instytutu Nauk Geologicznych UJ pełni prof. Rafał Unrug [24.10.1931-21.07.2000]
  •  1 X 1975 - rozpoczynają się wykłady dla studentów pierwszego roku reaktywowanych studiów geologicznych
  •  od 1980 dyrektorem ING UJ jest prof. Andrzej Ślączka
  •  1994 - stanowisko kierownika Zakładu Paleontologii po prof. Stanisławie Gerochu [2.05.1920 - 21.06. 1995] obejmuje prof. Elżbieta Morycowa, a w 1999 kierownictwo Zakładu Geologii przejmuje prof. Nestor Oszczypko, w miejsce prof. Andrzeja Radomskiego, który przeszedł na emeryturę. Po śmierci prof. Cz. Harańczyka [13.07.1927 - 21.12.1998], w 1998 kierownikiem Zakładu Mineralogii i Petrografii został prof. Witold Żabiński
  •  2000 - dotychczasowy Zakład Geologii dzieli się na trzy odrębne Zakłady: Geodynamiki i Geologii Środowiskowej (kier. prof. Nestor Oszczypko), Sedymentologii i Analizy Paleośrodowiska (kier. dr hab. Stanisław Leszczyński) oraz Kartografii Geologicznej i Tektoniki (kier. dr hab. Marek Cieszkowski)


 

** Opracowano na podstawie: Czarniecki, S. 1964. Zarys historii geologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wyd. Jubileuszowe UJ, T. XIV: 1-144; Gaweł, A. 1974. Katedra Mineralogii i Petrografii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zesz. Nauk. UJ, Prace Hist., 47: 373-378; Książkiewicz, M. 1974. Katedra Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ibidem, s. 365-371; Bieda, F. 1976. Zarys dziejów paleontologii w Krakowie. Prace Geol. Kom. Nauk Geol. PAN Krak., 94: 1-125 oraz prac zamieszczonych w bibliografii
*** Pierwsza katedra geologii powstała w Paryżu w 1793, przy Musée d'Histoire Naturelle, druga - na uniwerstecie w Oksfordzie w 1819

Zarys dziejów nauk mineralogicznych

Zarys dziejów nauk mineralogicznych w Uniwersytecie Jagiellońskim w okresie 1953-1974

Wojciech Narębski

Muzeum Ziemi PAN

Pracę badawczą w Zakładzie (podówczas Katedrze) Mineralogii i Petrografii UJ, przemianowanej okresowo na Zakład Geochemii AGH, rozpocząłem w styczniu 1953 r., kiedy to zostałem skierowany na studia aspiranckie (doktoranckie) pod kierunkiem Prof. dr hab. Antoniego Gawła (1901-1989). Był to człowiek o niezwykle szerokich zainteresowaniach, które nie ograniczały się do nauk przyrodniczych. Podobnie jak jego mistrz Prof. S. Kreutz, był on nie tylko wybitnym mineralogiem, petrografem, geochemikiem i krystalografem, ale również autorytetem w dziedzinie historii nauk o Ziemi. Jego niezwykła erudycja i humanizm przejawiły się, m. in. w publikacji Przyroda nieożywiona w poezji Adama Mickiewicza, ogłoszonej w stulecie śmierci Poety. Warto przy tym dodać, że niemal do końca swej działalności naukowej wykonywał on często osobiście badania eksperymentalne oraz - stosując pracochłonne metody klasyczne - skomplikowane analizy chemiczne minerałów i skał. Profesor przyjmował w swym gościnnym gabinecie badaczy z całej Polski, pragnących przedyskutować z nim nurtujące ich problemy naukowe, nie szczędząc cennych i często oryginalnych rad i wskazówek.

Owocem jego 25-letniej pracy dydaktycznej było wykształcenie kilkudziesięciu uczniów i współpracowników na cenionych specjalistów w różnych dziedzinach nauk mineralogicznych i geologicznych. Szeroki zakres zainteresowań, poparty głęboką wiedzą, jak również życzliwość w stosunku do młodych pracowników nauki sprawiły, że był on recenzentem ogromnej ilości rozpraw habilitacyjnych i doktorskich. Nic więc dziwnego, że na recenzje te musieli niektórzy dosyć długo czekać. W omawianym okresie w Katedrze (Zakładzie) przeprowadzono 18 przewodów doktorskich i 6 habilitacji. Mimo stosunkowo słabego wyposażenia w nowoczesną aparaturę, absolwenci, doktoranci i habilitanci Zakładu byli bardzo dobrze przygotowani teoretycznie do pracy badawczej i dydaktycznej, szybko awansując w instytucjach, w których zostali zatrudnieni.

W 1953 r. adiunktami w Katedrze byli dr Jan Jacek Głogoczowski (1914-1978), konstruktor pionierskiej podówczas aparatury do analizy termicznej różnicowej i autor ciekawej publikacji o zawartości helu w gazach ziemnych jako wskaźniku różnych gazonośnych poziomów stratygraficznych; dr Stanisław Janik (1907-1976), prowadzący zajęcia z krystalografii oraz petrograf dr Tadeusz Wieser. Asystentami byli mgr Jan Łoziński (1920-1991) i mgr Edward Duchniewski, a laborantami: Feliks Siekliński i Józef Mozgała. Pierwszy z laborantów prowadził pracownię szlifów mikroskopowych oraz był cenionym wykonawcą drewnianych modeli krystalograficznych, sporządzając je nie tylko dla macierzystego Zakładu, ale i na zamówienie wielu uczelni krajowych. Jako stolarz wykonał on również lub wyremontował cały szereg szaf i półek, służących Zakładowi do dziś dnia. Częstym gościem w Katedrze był jej długoletni adiunkt dr Antoni Swaryczewski (1896-?), powołany w 1950 r. na stanowisko profesora krystalografii i mineralogii Uniwersytetu Łódzkiego.

Reforma programu nauczania w szkołach wyższych, ograniczająca zakres nauk mineralogicznych, spowodowała uszczuplenie kadry pomocniczej Katedry. W 1953 r. dr Głogoczowski przeszedł do Instytutu Naftowego w Krakowie, a dr Wieser do Instytutu Geologicznego w Warszawie. Niżej podpisany, po uzyskaniu doktoratu w 1957 r., otrzymał przydział pracy do Muzeum Ziemi PAN, prowadząc jednak nadal pracę badawczą dla tej instytucji w laboratoriach Zakładu i współpracując z jego zespołem w kształceniu młodej kadry naukowej.

Frekwencja na wykładach w latach 1953-54 wynosiła ok. 200 studentów. W wyniku wspomnianej reformy studiów, Katedra przejęła 16-osobową grupę petrografów z Uniwersytetu Wrocławskiego, która ukończyła studia w 1956 r. wraz z 14 studentami z naboru krakowskiego. W tym czasie na wykłady i ćwiczenia do Collegium Minus przy ul. Gołębiej 11 uczęszczali również studenci geologii AGH oraz chemicy i geografowie z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W 1959 r. asystentem-wolontariuszem Katedry została mgr Maria Krysowska, która dopiero w 1962 r. uzyskała etat w Uniwersytecie. Jako ceniony specjalista w zakresie petrogafii skał osadowych, doktoryzowała się w 1964 r., a po habilitacji w roku 1974 pracowała na stanowisku docenta do przejścia na emeryturę w roku ...

W 1962 r. zespół Katedry (Zakładu) zasilił absolwent UJ mgr Karol Prochazka (1926-1982), specjalizujący się w mineralogii, geochemii i hydrogeologii złóż solnych. Po uzyskaniu doktoratu w 1968 r. pracował on owocnie w Zakładzie do 1982 r., kiedy to nagła śmierć przerwała jego działalność w pełni sił twórczych.

W 1964 r. doktoryzował się wspomniany już Jan Łoziński, który w 1972 r. opuścił Zakład, obejmując po dr Stanisławie Janiku stanowisko dyrektora Urzędu Probierczego w Krakowie.

Należy podkreślić, że w Zakładzie panowała na ogół przyjemna atmosfera, a pewną dozę humoru wnosił do niej E. Duchniewski. Był on bardzo koleżeński, ale lubił imponować zwłaszcza kobietom. Do legendy przeszły jego niefortunne skoki, na przykład z mostu Dębnickiego do Wisły, czy na skoczni narciarskiej w Krakowie, kończące się zazwyczaj kontuzjami. Mimo wyrozumiałości Prof. Gawła miał on spore kłopoty z ukończeniem doktoratu. Stopień ten uzyskał w końcu w Uniwersytecie Łódzkim, pod kierunkiem Prof. J. Wojciechowskiego. Po tym sukcesie życiowym pokazywał nam swoją fotografię w todze z pięknie oprawionym egzemplarzem rozprawy, na której widniał napis "Praca habilitacyjna". Pracownicy Zakładu wspominają go z sympatią i wyrozumieniem. Przed wyjazdem na stałe do Stanów Zjednoczonych, E. Duchniewski pracował przez pewien czas w Przedsiębiorstwie Geologicznym w Krakowie, w pracowni późniejszego kierownika Zakładu Mineralogii i Petrografii UJ doc. dr hab. Czesława Harańczyka, wprowadzając i tam dozę specyficznego humoru.

Dążeniem Prof. Gawła jako kierownika Zakładu było, aby jego współpracownicy i uczniowie opanowali możliwie szeroki wachlarz zagadnień mineralogiczno-petrograficznych i geochemicznych, co warunkowało wielokierunkowość wymiany poglądów wśród pracowników i na seminariach studenckich. Zagadnienia te dotyczyły zarówno petrologii skał magmowych i metamorficznych, jak i w bardzo szerokim zakresie petrografii skał osadowych. W tej ostatniej dziedzinie Prof. Gaweł zwracał uwagę młodszych współpracowników na metody badań mineralogiczno-petrograficznych, pozwalające na opracowanie rekonstrukcji paleogeograficznych. Bodaj najstarszą z nich, zapoczątkowaną przed wojną przez prof. S. Kreutza przy współudziale Prof. Gawła, jest analiza otoczaków skał starszych (egzotyków), występujących na przykład w piaskowcach i łupkach fliszu karpackiego. W latach 50-tych zastosował ją z powodzeniem T. Wieser (1956) oraz niektórzy dyplomanci (T. Tyniec, M. Piłat). Szereg wartościowych publikacji poświęcono innej z omawianych metod - analizie minerałów ciężkich. Zastosowali ją w swych badaniach J. Łoziński i M. Krysowska-Iwaszkiewicz. Prace pierwszego z nich dotyczą skał pienińskiego pasa skałkowego i fliszu karpackiego. Później badacz ten zajął się studium minerałów ciężkich nadbałtyckich piasków plażowych jako źródła materiału do produkcji koncentratów, zawierających cenne przemysłowo pierwiastki: cyrkon, tytan i cer. Przeprowadzone w związku z tym badania chemiczne monacytu skłoniły J. Łozińskiego do zajęcia się problematyką zawartości pierwiastków ziem rzadkich w kopalnych kościach i fosforytach karpackich.

Badania M. Krysowskiej-Iwaszkiewicz objęły szerszy zakres problematyki petrograficznej i genetycznej skał osadowych. Początkowo dotyczyły one wskaźnikowych minerałów ciężkich, zarówno z piaskowców fliszu karpackiego, jak i utworów karbońskich z Bolesławia oraz jury brunatnej okolic Krzeszowic. Ten etap jej studiów zamyka praca doktorska o minerałach ciężkich w osadach mioceńskich obszaru śląsko-krakowskiego. Na podkreślenie zasługuje praca dotycząca studium minerałów ciężkich w źródłowych partiach cieków wodnych w Tatrach. Po odbyciu staży naukowych w znaczących ośrodkach zagranicznych (Amsterdam, Moskwa, Leningrad), M. Krysowska-Iwaszkiewicz wyraźnie poszerzyła zakres stosowanych metod badawczych. Dzięki temu, jej kolejne publikacje obejmują pełniejszy wachlarz skał osadowych, w tym utwory ilaste i margliste oraz lessy. Godna podkreślenia jest jej owocna współpraca z geografami i archeologami. Ukoronowaniem studiów w tym zakresie jest rozprawa habilitacyjna "Studium mineralogiczno petrograficzne kenozoicznych osadów Wyżyny Krakowskiej" (1974). Dotyczyła ona pochodzenia materiału detrytycznego osadów trzecio- i czwartorzędowych na tym obszarze, jak również geochemicznych warunków ich powstawania i charakterystyki różnych etapów wietrzenia ilastego.

Prof. Gaweł przykładał dużą wagę do studiów nad procesami tworzenia się i przemian postsedymentacyjnych różnego typu osadów. Świadczą o tym jego własne publikacje o genezie skał krzemionkowych i skrzemieniałych we fliszu karpackim oraz o powstawaniu dolomitów w wapieniach jurajskich okolic Krakowa, jak również zainspirowanie piszącego te słowa do zajęcia się problematyką składu mineralnego i genezy konkrecji w drobnoziarnistych skałach Karpat zewnętrznych. Badania te wykazały znaczne zróżnicowanie charakteru mineralogicznego tych utworów w profilu stratygraficznym Karpat fliszowych oraz przydatność analizy konkrecji do odtworzenia warunków geochemicznych sedymentacji i diagenezy skał macierzystych. Miało to istotne znaczenie dla rekonstrukcji charakteru i ewolucji paleogeograficznej basenów Karpat fliszowych, jak również pienińskiego pasa skałkowego. Z mineralogicznego punktu widzenia, na podkreślenie zasługuje stwierdzenie dolomitycznego charakteru konkrecji w serii menilitowo-krośnieńskiej oraz wykrycie obecności fosforytów w pstrych marglach węglowieckich.

Kontynuacją szczegółowych badań geologiczno-mineralogicznych Prof. Gawła nad złożem solnym Wieliczki, których wynikiem jest obszerna monografia, były studia K. Prochazki, dotyczące mineralogii, geochemii i hydrogeochemii specyficznych utworów zarówno tego kompleksu, jak i solonośnych serii cechsztyńskich. Jako wytrawny analityk, K. Prochazka uczestniczył w badaniach kierowanego przez A. Paulo i W. Narębskiego zespołu, których efektem była monografia najwyższego wulkanu andyjskiego Cotopaxi w Ekwadorze. Brał on także udział w obszernym opracowaniu uwodnionych minerałów niklowych z Dolnego Śląska.

Ważne miejsce w twórczości Prof. Gawła zajmowała problematyka petrologii skał magmowych i metamorficznych. Przez szereg lat zajmował się on genezą granitoidów tatrzańskich oraz przeobrażeniami skał metamorficznych jego pokrywy, jak równiez powstawaniem żył mineralnych Tatr Zachodnich i śladami dawnych robót górniczych w tym rejonie. Pasjonował się też przejawami wtórnych przemian skał wulkanicznych, zwłaszcza kalifikacją podkrakowskich magmowców. Dlatego też z dużym zainteresowaniem śledził studia niżej podpisanego nad spilityzacją metabazytów Gór Kaczawskich, które były tematem przewodu habilitacyjnego w Uniwersytecie Jagiellońskim.

Z badań mineralogicznych wykonanych w tym okresie w Zakładzie na uwagę zasługują studia Prof. Gawła nad przyczynami zabarwienia niebieskiej soli kamiennej i ametystu oraz fioletowego fluorytu, jak również szczegółowa charakterystyka wtórnych minerałów siarczanowych ze złoża pirytu w Rudkach, będąca przedmiotem pracy doktorskiej T. Wiesera. Tematyka mineralogiczna poruszana była w tym czasie w wielu publikacjach pracowników i współpracowników Zakładu.

W latach 60-tych Zakład Mineralogii i Petrografii UJ stał się jednym z głównych ośrodków badań w zakresie historii nauk o Ziemi w naszym kraju. Świadczy o tym wybór Prof. Gawła na przewodniczącego Zespołu Historii Nauk Geologicznych Sekcji Historii Nauk o Ziemi Zakładu Historii Nauki i Techniki PAN, a W. Narębskiego na sekretarza tego zespołu. Obaj byli członkami Międzynarodowej Komisji Historii Nauk Geologicznych, afiliowanej przy Międzynarodowej Unii Nauk Geologicznych i Międzynarodowej Unii Historii i Filozofii Nauk.

Należy także wspomnieć, iż Zakład opiekował się cenną biblioteką, zawierającą czasopisma mineralogiczno-petrograficzne od 1830 r. oraz krystalograficzne od 1877 r., a jego pracownicy systematycznie uzupełniali zbiory Muzeum Mineralogicznego.

W 1974 r. kierownictwo Zakładu Mineralogii i Petrografii UJ objął wybitny specjalista w zakresie geologii, mineralogii i geochemii złóż kruszców, Prof. dr hab. Czesław Harańczyk, otwierając wraz z uzupełnionym i odmłodzonym zespołem współpracowników nowy rozdział jego historii i działalności naukowej.

Instytut Nauk Geologicznych (po 1972 roku)

INSTYTUT NAUK GEOLOGICZNYCH (od roku 1972)

Witold Zuchiewicz

W roku 1972 Katedry Geologii oraz Mineralogii i Petrografii, a także Zakład Paleontologii (później Paleozoologii) weszły w obręb Instytutu Nauk Geologicznych UJ. Początkowo dyrektorem ING był wieloletni kierownik Katedry Geologii, prof. Marian Książkiewicz [1906-1981], w latach 1974-1979 funkcję tę sprawował prof. Rafał Unrug [1931-2000], a od 1980 - prof. Andrzej Ślączka; obaj wywodzący się ze szkoły prof. Książkiewicza (Zuchiewicz 1999a). W dniu 1 X 1975, dzięki usilnym staraniom prof. Unruga przy zdecydowanym poparciu władz UJ, a także Departamentu Studiów Uniwersyteckich Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, Prezesa Centralnego Urzędu Geologii, dyrekcji Instytutu Nauk Geologicznych PAN oraz Dziekana Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, rozpoczęły się wykłady dla studentów pierwszego roku reaktywowanych po blisko osiemnastoletniej przerwie studiów geologicznych (Unrug 1999).

W roku 1972 badania geologiczne w Zakładzie Geologii ING UJ kontynuowali: prof. dr hab. Marian Książkiewicz (dyrektor Instytutu), doc. dr hab. inż. Rafał Unrug (dyrektor ING UJ w okresie 1974-1979), doc. dr hab. Andrzej Radomski (kierownik Zakładu Geologii w latach 1975-1999) i mgr inż. Marek Wendorff. W latach 1976-1977 zespół ten wsparli doktoranci Środowiskowego Studium Doktoranckiego PAN i UJ w osobach mgr Elżbiety Porębskiej, mgr Stanisława Leszczyńskiego, oraz mgr Józefa Wieczorka, późniejszych pracowników Zakładu, a także przybyłego z AGH mgr inż. Zbigniewa Radwańskiego. W następnych kilku latach z Oddziału Karpackiego Instytutu Geologicznego przeszli: doc. dr hab. Andrzej Ślączka (1977; od 1980 dyrektor ING UJ), dr inż. Marek Cieszkowski (1980), doc. dr hab. inż. Nestor Oszczypko (1984; w latach 1999-2000 kierownik Zakładu Geologii) oraz mgr inż. Ewa Malata (1988). W roku 1979 z Instytutu Geografii UJ przeniósł się do Zakładu Geologii mgr Witold Zuchiewicz, w roku 1992 z ING PAN przeszedł prof. dr Stanisław Dżułyński [1924-2001], pracownik Zakładu w latach 1946-1949, a w roku 1999 z Mobil Oil (Dallas) przybył dr inż. Jan Golonka. Począwszy od r. 1980 w Zakładzie pracowało także kilkoro asystentów i adiunktów, absolwentów ING UJ. W ubiegłym dwudziestoleciu natomiast Zakład opuścili: dr inż. Zbigniew Jakubowski (1977), dr inż. Zbigniew Radwański (1980), prof. R. Unrug (1980; zmarły w USA w lipcu 2000), mgr Adam Bodzioch (1983), dr J. Wieczorek (1987), dr inż. M. Wendorff (1988), mgr Mariusz Paszkowski (1989), mgr Witold Paweł Alexandrowicz (1991), mgr Andrzej Koszarski (1992), mgr Jolanta Bednarczyk (1993), mgr Mariusz Hoffmann (1993) oraz mgr Marek Wojtaszek (1995). W 1981 zmarł prof. M. Książkiewicz, w 1988 mgr Marek Michalik, a w czerwcu 2001 prof. S. Dżułyński.

W roku 2000 dawny Zakład Geologii został podzielony na trzy nowe Zakłady: Geodynamiki i Geologii Środowiskowej (kier. prof. dr hab. inż. Nestor Oszczypko), Sedymentologii i Analizy Paleośrodowiska (kier. dr hab. Stanisław Leszczyński) oraz Kartografii Geologicznej i Tektoniki (kier. dr hab. inż. Marek Cieszkowski).

W 2001 r. były Zakład Geologii liczył 15 pracowników naukowo-dydaktycznych, w tym: 5 profesorów tytularnych (3 na stanowisku profesora zwyczajnego i 2 nadzwyczajnego), 3 doktorów habilitowanych na stanowisku adiunkta, 4 doktorów (2 na stanowisku adiunkta i 2 starszych wykładowców) oraz 3 asystentów ze stopniem magistra.

W latach 1972-2001 prace badawcze w Zakładzie Mineralogii i Petrografii prowadziło 17 pracowników i doktorantów. Współautorami wielu prac byli też magistranci Zakładu (19 osób). Kierownikiem Zakładu po przejściu na emeryturę prof. Antoniego Gawła [1901-1989] był w latach 1974-1998 prof. dr hab. inż. Czesław Harańczyk [1927-1998], a od 1998 funkcję tę sprawuje prof. dr hab. Witold Żabiński, który przeniósł się z AGH. Na początku lat 1970ych w Zakładzie pracowali, oprócz prof. A. Gawła i doc. Cz. Harańczyka: doc. Maria Krysowska-Iwaszkiewicz, dr inż. Karol Prochazka (od 1965), mgr inż. Marek Bielski (od 1973) i mgr inż. Marek Michalik (od 1976). W roku 1977 zatrudniono mgr inż. Annę Łatkiewicz i mgr inż. Zbigniewa Sawłowicza, a w 1979 mgr inż. Ryszarda Kosacza. W latach późniejszych grono asystentów powiększyli absolwenci ING UJ: mgr Ewa Koszowska, mgr Anna Wolska, mgr Anna Lewandowska oraz mgr Mariusz Rospondek. W ubiegłym dwudziestoleciu z Zakładu odeszli: dr inż M. Bielski (1977), mgr Krzysztof Kowalski (1984), mgr Maciej Boduch (1987), mgr Tadeusz Szydłak (1987), mgr inż. Anna Trojnarska-Mrozek (1987), mgr inż. R. Kosacz (1988), mgr Robert Wylub (1989), mgr Marek Buczak (1990), mgr Adam Marek (1990) oraz mgr Marzena Chocyk (1997). W r. 1992 na emeryturę przeszła doc. dr hab. Maria Krysowska-Iwaszkiewicz, w sierpniu 1989 zmarł prof. Antoni Gaweł, a w lutym 1992 dr inż. Karol Prochazka; wieloletni pracownicy Zakładu.

W roku 2001 Zakład Mineralogii i Petrografii zatrudniał 8 pracowników naukowo-dydaktycznych, w tym: 1 profesora zwyczajnego, 1 doktora habilitowanego i 2 doktorów na stanowisku adiunkta, 3 doktorów i 1 magistra na stanowisku asystenta oraz 1 pracownika naukowo-technicznego.

Badania paleontologiczne w 1972 roku kontynuowało trzech pracowników Instytutu: prof. dr hab. Marian Książkiewicz z Zakładu Geologii oraz dwóch pracowników z Zakładu Paleozoologii, wówczas jeszcze jako docenci: dr hab. Stanisław Geroch [1920-1995] i dr hab. Elżbieta Morycowa. W okresie od 1972 do 2001 roku badaniami paleontologicznymi zajmowało się 20 pracowników obu wymienionych zakładów ING. Zakład Paleozoologii zatrudniał niewielu pracowników. Wieloletnim kierownikiem Zakładu (do 1994) był zmarły w czerwcu 1995 prof. Stanisław Geroch; od 1994 funkcję tę pełni prof. Elżbieta Morycowa. W 1977 r. z Oddziału Karpackiego Instytutu Geologicznego do Zakładu przeszedł mgr Marian Adam Gasiński, a w 1979 - z Instytutu Zoologii UJ - mgr Janusz Ślęzak. W ubiegłej dekadzie z Zakładu odeszli: dr J. Ślęzak (1996) i mgr Jacek Jamiński (1997).

W roku 2001 Zakład Paleozoologii zatrudniał 1 profesora zwyczajnego, 1 doktora habilitowanego i 1 doktora na stanowisku adiunkta oraz 2 doktorów na stanowisku asystenta, a także 1 pracownika technicznego.

W roku 2001 tematy paleontologiczne (w tym również będące częścią innych opracowań) prowadzone są przez 11 pracowników Instytutu Nauk Geologicznych: 5 z Zakładu Paleozoologii (E. Morycowa, M. A. Gasiński, Marta Bąk, Bogusław Kołodziej, Marta Oszczypko-Clowes) i 7 z dawnego Zakładu Geologii (Stanisław Leszczyński, Alfred Uchman, Elżbieta Porębska, Joachim Szulc, Mariusz Kędzierski, Ewa Malata i Elżbieta Machaniec). Ponadto, prace paleontologiczne prowadzone są przez 4 uczestników obecnego Studium Doktoranckiego ING UJ.

Główne kierunki badań

W Instytucie Nauk Geologicznych UJ realizowano w ubiegłych trzydziestu latach szereg programów badawczych (Ślączka, Zuchiewicz 1999). Koncentrowały się one przede wszystkim na: ewolucji osadów i sekwencji wydarzeń tektonicznych w basenie orogenicznym Karpat i w zapadlisku przedkarpackim, analizie różnych basenów sedymentacyjnych, procesach sedymetacji utworów fliszowych oraz molasowych, środowiskach sedymentacji i stratygrafii wybranych utworów platformowych, osadach czwartorzędowych i procesach neotektonicznych, skamieniałościach śladowych, koralach mezo- i kenozoicznych, badaniach otwornic, promienic i nanoplanktonu oraz korelacji biostratygraficznej osadów fliszu karpackiego, genezie złóż cynkowo-ołowiowych rejonu krakowskiego, mineralogii, petrografii i geochemii skał krystalicznych, metamorficznych i osadowych w różnych jednostkach tektonicznych Polski, genezie osadów anoksycznych, problemach diagenezy, a także geologii środowiskowej. W ostatniej dekadzie szczególnego znaczenia nabierają analizy basenów sedymentacyjnych, badania biomarkerów, studia nad genezą framboidów, badania mikrofaunistyczne ze szczególnym uwzględnieniem nanoplanktonu i dinocyst, a także porównawcze badania morfotektoniczne.

W latach 1972-2001 Instytut Nauk Geologicznych rozwijał współpracę międzynarodową zapoczątkowaną w latach ubiegłych, zarówno w ramach umów międzyuczelnianych, jak i wymiany międzyinstytutowej. Ponadto, w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych nawiązano współpracę z następującymi instytucjami: ośrodkiem mineralogicznym i geologicznym Uniwersytetu w St. Andrews (Szkocja), poświęconą problemom geochemiczno-petrograficznym oraz sedymentologii fliszu, Uniwersytetem Bordeaux III, dotyczącą głównie sedymentacji utworów jeziornych, ośrodkiem geologicznym Uniwersytetu w Padwie w zakresie mikropaleontologii i neotektoniki, Uniwersytetem w Neapolu w odniesieniu do porównawczych badań sedymentologicznych i biostratygraficznych utworów fliszowych Apeninów i Karpat, Katedrą Sedymentologii École Supérieure des Mines w Paryżu w zakresie prolemów sedymentologii alpidów oraz z Uniwersytetem w Bazylei, poświęconą zarówno geologii alpidów, jak i paleontologii koralowców. W okresie późniejszym zapoczątkowano współpracę, między innymi z uniwersytetami w: Sztokholmie (geologia czwartorzędu, paleosejsmologia), Barcelonie (sedymentacja ewaporatów), Udine (sedymentologia, neotektonika, skamieniałości śladowe), Zurychu (minerały ciężkie), Tybindze (skamieniałości śladowe, sedymentologia), Salzburgu (mineralogia i geologia alpidów), Budapeszcie (sedymentologia), Erlangen (mineralogia i geochemia), Zagrzebiu (geochemia i geologia złóż), Logan (Utah, USA; paleosejsmologia), Atenach (paleontologia koralowców), Heidelbergu (paleogeografia mezozoiku alpidów), University College London (mikropaleontologia), a także z Geologische Bundesanstalt w Wiedniu (paleogeografia alpidów) i Narodową Akademią Nauk Ukrainy we Lwowie (geologia regionalna Karpat i zapadliska przedkarpackiego, badania mezostrukturalne), a ostatnio z Narodowym Centrum Badań Naukowych i Technologii w Hanoi (morfotektonika, badania mezostrukturalne).


Gościnne wykłady oraz cykle wykładów prowadzili w ING UJ wykładowcy z: Australii, Austrii, Czech, Francji, Grecji, Holandii, Indii, Kanady, Niemiec, Rosji, Słowacji, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Szwecji, Ukrainy, Węgier, Wielkiej Brytanii oraz Włoch.

Główne kierunki badań w historii Instytutu

Główne kierunki badań w historii Instytutu Nauk Geologicznych UJ

Witold Zuchiewicz

Badania pierwszego polskiego geologa terenowego, Ludwika Zejsznera, koncentrowały się w obszarze krakowskim, Karpatach zewnętrznych i wewnętrznych, a także na obszarze między Górami Świętokrzyskimi i Wisłą. W okresie funkcjonowania Gabinetów Geologicznego i Mineralogicznego zakres badań uległ znacznemu rozszerzeniu, zarówno w zakresie paleontologii (W. Szajnocha, J. Grzybowski), mineralogii i krystalografii (Feliks i Stefan Kreutzowie), geologii regionalnej i surowcowej, a także kartografii geologicznej i tektoniki (W. Szajnocha, J. Nowak). Na rozwój kartografii geologicznej istotny wpływ miały prace nad Atlasem Geologicznym Galicji (W. Szajnocha opracował 17, a J. Grzybowski - 8 arkuszy w skali 1: 75 000 tego atlasu). Spośród blisko 200 prac opublikowanych w Gabinecie Geologicznym pod kierownictwem W. Szajnochy (1886-1925), 23 dotyczyły paleozoologii (otwornice, mszywioły, mięczaki), 9 paleobotaniki, 12 geologii stosowanej, 13 geologii ogólnej oraz 10 - historii geologii. Pod względem geograficznym, najwięcej prac poświęcono Karpatom (53) i rejonowi krakowskiemu (30).

Badania mineralogiczno-petrograficzne, prowadzone w trakcie kierowania Gabinetem Mineralogicznym (później Zakładem Mineralogii i Petrografii) przez Feliksa Kreutza (1887-1903), Józefa Morozewicza (1904-1918), Władysława Pawlicę (1918) i Stefana Kreutza (1919-1939), koncentrowały się na własnościach law paleozoicznych rejonu krakowskiego, skałach i minerałach Tatr, Niżnych Tatr i Małych Karpat, skałach osadowych Gór Świętokrzyskich i minerałach z różnych regionów Polski. Wielkie zasługi położył dla rozwoju obu dyscyplin Stefan Kreutz, autor i współautor fundamentalnych podręczników krystalografii (1915, 1919). Wyprowadził on, m. in. w 1919 r. 32 grupy symetrii (odkrycie powtórzone w USA 20 lat później), opracował własności optyczne minerałów z grupy amfiboli, napisał cykl prac poświęconych charakterystyce minerałów ziem polskich, analizował limburgity Tatr i podjął studia nad dyferencjacją magm tatrzańskich, zapoczątkował systematyczne opracowania fliszu karpackiego (wyznaczył odrębne prowincje petrograficzne "Prakarpat" Zachodnich i Wschodnich). W 1926 sprowadził do Zakładu pierwszą w Polsce aparaturę rentgenograficzną; jako jeden z pierwszych zastosował luminescencję pod wpływem promieni krótkich; wydzielił ponadto trzy grupy rop polskich i wyróżnił odmianę białego granitu w Tatrach Zachodnich. Był także jednym z prekursorów ochrony przyrody nieożywionej. Prace te kontynuowali uczniowie S. Kreutza: Antoni Gaweł, Czesław Kuźniar, Kazimierz Maślankiewicz i Piotr Radziszewski.

Na początku wieku XX zaczynają się formować "szkoły", warunkujące rozwój przyszłych badań szeroko rozumianych nauk geologicznych. Należy tu przede wszystkim wymienić pionierskie prace z zakresu mikropaleontologii stosowanej Józefa Grzybowskiego, a zwłaszcza wprowadzoną przez niego metodę korelacji osadów za pomocą zawartych w nich zespołów kopalnych otwornic, wyprzedzające o ponad dwadzieścia lat odkrycia badaczy amerykańskich. J. Grzybowski zorganizował pierwszy na świecie kurs mikropaleontologii. Uczniami J. Grzybowskiego byli Władysław Żelechowski i Maria Dylążanka.

Za twórcę "krakowskiej szkoły petrograficznej" uważa się Józefa Morozewicza (Małkowski 1950), autora monografii o granicie tatrzańskim, kierownika Gabinetu Mineralogicznego UJ w latach 1904-1918.

Badania geologiczne Jana Nowaka, kierownika Zakładu Geologicznego w latach 1928-1939, szczególnie w zakresie tektoniki Karpat i wpływu ruchów górotwórczych Karpat na ich przedpole, dały początek "krakowskiej szkole geologicznej" (Książkiewicz 1950). Wychowankami Gabinetu Geologicznego (Zakładu Geologii) UJ byli, m. in. Walery Goetel, Ludwik Kowalski, Marian Książkiewicz, Wiktor Kuźniar, Jan Lewiński, Edward Passendorfer, Józef Premik, Bronisław Rydzewski, Jerzy Smoleński, Tadeusz Wiśniowski, Kazimierz Wójcik.

Badania paleontologiczne przed 1939 r. dotyczyły przede wszystkim małych (J. Grzybowski) i dużych otwornic (W. Kuźniar, F. Bieda), jak również: radiolarii (T. Wiśniowski), gąbek (T. Wiśniowski, F. Bieda), mszywiołów (J. Premik), ramienionogów (L. Zejszner, W. Szajnocha), szkarłupni (W. Szajnocha), małżów i ślimaków (W. Krach, T. Wiśniowski, W. Friedberg), amonitów (J. Nowak, W. Szajnocha, M. Książkiewicz), belemnitów (L. Zejszner, A. Alth), małżoraczków (J. Grzybowski), ryb kopalnych (W. Szajnocha) i zębów ryb (M. Książkiewicz).

Szczególną rolę w powojennym rozwoju nauk geologicznych odegrał M. Książkiewicz, z którego nazwiskiem wiąże się pojęcie "polskiej szkoły sedymentologicznej". Był nie tylko znakomitym wykonawcą map geologicznych Karpat Zachodnich (Śląsk Cieszyński, Wadowice, Zawoja, Sucha), paleontologiem (fauny jurajskie i późnokredowe utworów egzotykowych Lanckorony i Bachowic, fauny kredowe Pienin) i tektonikiem (autorem najlepszej jak dotychczas syntezy tektoniki Karpat polskich i pierwszego nowoczesnego opracowania spękań ciosowych w utworach fliszowych) lecz - przede wszystkim - sedymentologiem, którego prace dotyczące genezy struktur sedymentacyjnych utworów prądów zawiesinowych i pierwsze na świecie rekonstrukcje paleogeograficzne zbiorników fliszowych znalazły szeroki oddźwięk w literaturze światowej. Prace prof. Książkiewicza były drukowane w USA, Niemczech, Francji i ZSRR, a ich wyniki referowane na wykładach w Waszyngtonie, Yale, Princeton, Sofii, Bratysławie, Pradze, Bukareszcie i Paryżu. "Krakowska szkoła sedymentologiczna" przeżywała swój rozwój a latach 1950ych; późniejsze opracowania współpracowników i uczniów Profesora nie miały już takiej rangi. Na podkreślenie zasługują także pionierskie prace prof. Książkiewicza o skamieniałościach śladowych we fliszu, powstałe w okresie kiedy nowoczesna ichnologia dopiero się formowała. Należy także przypomnieć, że na pięciokrotnie wznawianym podręczniku Profesora Geologia dynamiczna wychowało się kilka pokoleń polskich geologów.

Badania geologiczne (1945-1972) koncentrowały się przede wszystkim w Karpatach i na Wyżynie Krakowskiej; prowadzono także studia sedymentologiczne w Mongolii (R. Gradziński), z zakresu geologii krasu na Kubie (R. Gradziński, A. Radomski) oraz badania geologiczne w Ghanie (R. Unrug). W badaniach karpackich dominowały kierunki: stratygraficzny (badania makro- i mikrofaunistyczne: brachiopody, mięczaki, koralowce - M. Książkiewicz, E. Morycowa, otwornice planktoniczne - M. Książkiewicz i aglutynujące - S. Geroch, nanoplankton wapienny - A. Radomski), tektoniczny (M. Książkiewicz), geologiczno-kartograficzny (M. Książkiewicz) i sedymentologiczny (M. Książkiewicz, A. Radomski, R. Unrug, S. Bukowy). Studia geologiczne na Wyżynie Krakowskiej dotyczyły, m. in. genezy wapieni skalistych (S. Dżułyński), stratygrafii późnej kredy (S. Alexandrowicz, S. Bukowy), kierunków transportu w formacji węglonośnej (R. Gradziński, A. Radomski, R. Unrug), sedymentacji lądowych utworów dolnej jury (R. Unrug) i słodkowodnych wapieni mioceńskich (R. Gradziński), a także krasu okolic Krakowa (R. Gradziński) i prac kartograficznych (arkusz Kraków w skali 1:50 000, R. Gradziński).

Badania mineralogiczno-petrograficzno-geochemiczne po drugiej wojnie światowej nawiązywały do kierunków wytyczonych w okresie wcześniejszym w pracach Feliksa i Stefana Kreutzów, Józefa Morozewicza i Z. Rozena. Wiele z nich kontynuowano także po roku 1972. Główną rolę odegrały tutaj prace prof. Antoniego Gawła i jego uczniów. Spośród ważniejszych problemów badawczych warto wymienić następujące: geneza niebieskich odmian soli kamiennej, ametystów i fiołkowych fluorytów (A. Gaweł), przeobrażenia złóż mineralnych i skał w procesach wietrzenia i diagenezy (A. Gaweł), badania metodą termicznej analizy różnicowej minerałów ilastych, uwodnionych rud żelaza, asfaltytów i haczetynu (J. J. Głogoczowski, A. Gaweł), oznaczenia helu w gazach ziemnych (J. J. Głogoczowski), petrografia skał osadowych ziem polskich (charakterystyka transportu materiału do basenów sedymentacyjnych i rekonstrukcja obszarów źródłowych, badania egzotyków i minerałów ciężkich; T. Wieser, A. Siegel, T. Tyniec, M. Pilat, J. Łoziński, M. Krysowska-Iwaszkiewicz), geneza skał krzemionkowych i skrzemieniałych (A. Gaweł), powstanie dolomitów (A. Gaweł) i sferosyderytów (W. Narębski), petrografia skał magmowych (tworzenie się spilitów w bazaltach, kalifikacja skał wulkanicznych, powstanie granitów tatrzańskich i przeobrażenia metamorficzne ich pokrywy osadowej), opis geologiczno-litologiczny złoża solnego Wieliczki, a także badania skał i minerałów ilastych (A. Gaweł).

Dorobek naukowy

DOROBEK NAUKOWY

Witold Zuchiewicz

Poniższe zestawienie ogranicza się do listy najważniejszych tematów badawczych, realizowanych w Instytucie Nauk Geologicznych UJ w latach 1972-2000. Pełną charakterystykę zasygnalizowanej problematyki znajdzie czytelnik w odrębnych opracowaniach autora (Zuchiewicz 1999a,b, 2001).

A. BADANIA GEOLOGICZNE

W okresie 1972-2001 problematyka badawcza była bardzo zróżnicowana obejmując, między innymi, zagadnienia: litostratygrafii, tektoniki i paleogeografii Karpat zewnętrznych oraz Alp i Apeninów, sedymentologii skał klastycznych (głównie głębokomorskich) i węglanowych, kartografii geologicznej ze szczególnym uwzględnieniem Karpat zewnętrznych, analizy basenów sedymentacyjnych, analiz paleośrodowiskowych (w tym środowisk: fluwialnych, krenologicznych, jaskiniowych), geologii krasu, neotektoniki i geologii czwartorzędu.

Na szczególną uwagę zasługuje publikacja anglojęzyczna uzupełnionej wersji monografii Tektoniki Karpat M. Książkiewicza (1977) oraz - opublikowane w 1979 - ostatnie (5) wydanie podręcznika Geologii dynamicznej tego samego autora. W latach 1976 i 1986 ukazały się podręczniki sedymentologii autorstwa R. Gradzińskiego, A. Kosteckiej, A. Radomskiego i R. Unruga. Syntetyczne opracowanie struktur erozyjnych i deformacyjnych w ławicach turbidytowych opublikował w 1996 S. Dżułyński, a w 1998 ukazała się obszerna monografia poświęcona rewizji kolekcji skamieniałości śladowych M. Książkiewicza (Uchman 1998). Spośród wydawnictw encyklopedycznych należy wymienić pracę W. Jaroszewskiego, L. Marksa i A. Radomskiego (1985). Charakter monograficzny posiadają przewodniki geologiczne po Karpatach fliszowych, opublikowane pod redakcją A. Ślączki (1977), R. Unruga (1979), W. Zuchiewicza i N. Oszczypki (1992) oraz ostatnie opracowanie A. Ślączki i M. A. Kaminskiego (1998), jak również unikalny Atlas struktur sedymentacyjnych fliszu karpackiego, autorstwa S. Dżułyńskiego (2001). Na uwagę zasługuje współudział pracowników ING w przygotowaniu (we współpracy międzynarodowej) atlasów paleogeograficznych neogenu Europy Środkowej i Wschodniej (Hamor 1988), obszaru Perytetydy (Dercourt, Gaetani 2000) oraz polsko-czechosłowackiego atlasu geologicznego Karpat Zachodnich i przedgórza (Poprawa, Nemčok 1989).

1. LITOSTRATYGRAFIA, TEKTONIKA I PALEOGEOGRAFIA ALPIDÓW

1a. Karpaty zewnętrzne

- analiza kierunków paleotransportu we fliszu karpackim (A. Ślączka, 1976-83);
- uściślenie danych odnośnie rozwoju litofacjalnego, wieku i tektoniki jednostki dukielskiej i jej przedpola (A. Ślączka, 1977-85);
- analiza rozkładu biofilnych pierwiastków śladowych i ich związku z fitoplanktonem w młodszym paleogenie Karpat (A. Ślączka we współpracy z PIG, 1979-84);
- rekonstrukcja facji na południowym skłonie basenu śląskiego (A. Ślączka, M. A. Gasiński, 1985);
- nowy pogląd na rotację tektoniczną płaszczowin karpackich (R. Unrug, 1980-84); 
- wydzielenie nowych jednostek tektonicznych: Obidowej-Słopnic (M. Cieszkowski i współpracownicy 1981-1992) i Michalczowej (M. Cieszkowski, 1992);
- badania nad litostratygrafią kredowo-paleogeńskich utworów płaszczowiny magurskiej, odkrycie wczesnomioceńskich osadów fliszowych w rejonie Nowego Sącza (N. Oszczypko i zespół, 1984-99) oraz Kotliny Orawsko-Nowotarskiej (M. Cieszkowski, 1993-95);
- badania nad sedymentacją, stratygrafią i tektoniką utworów płaszczowiny magurskiej na obrzeżeniu okien tektonicznych Szczawy i Mszany Dolnej (1987-99, N. Oszczypko, M. Cieszkowski, W. Zuchiewicz, E. Malata, M. Oszczypko-Clowes);
- uściślenie wieku tzw. warstw ropianieckich (A. Ślączka, 1995);
- model rozwoju osadów dolnokredowych basenu Karpat zewnętrznych (M. Cieszkowski, N. Oszczypko, E. Malata, 1999-2000);
- rozkład fotolineamentów w Karpatach polskich (A. Ślączka we współpracy z PIG, 1983-84);
- opracowanie nowego modelu kredowo-paleogeńskiego rozwoju południowej części Karpat zewnętrznych w oparciu o analizy minerałów ciężkich (A. Ślączka we współpracy z ETH Zurych, M. Cieszkowski we współpracy ze służbą geologiczną Austrii, 1992-99);
- ocena możliwości występowania bituminów w Karpatach polskich i ukraińskich (A. Ślączka, 1996);
- badania poziomów tufitowych i wystąpienia złota w płaszczowinie magurskiej (M. Cieszkowski i zespół, 1985-99).

1b. Karpaty wewnętrzne 

- badania sedymentologiczno-stratygraficzne w jednostkach choczańskiej i kriżniańskiej Tatr (J. Wieczorek, A. Uchman, M. Gradziński, M. Kędzierski, 1984-99);
- palinologia triasu tatrzańskiego (A. Uchman we współpracy z PIG, 1993).

1c. Zapadlisko przedkarpackie

- geneza złoża solnego Wieliczki jako osadu redeponowanego przez prądy zawiesinowe (A. Ślączka, K. Kolasa, 1985-90);
- opracowanie lito- i biostratygrafii molas mioceńskich (N. Oszczypko i zespół, 1984-99);
- opracowanie map palinspastycznych neogenu Karpat, współautorstwo atlasu paleogeograficznego neogenu Europy Środkowej i Wschodniej oraz obszaru Perytetydy (A. Ślączka, N. Oszczypko, we współpracy międzynarodowej, 1985-2000);
- rola kompakcji molas mioceńskich w ewolucji morfologicznej Pogórza Karpat (N. Oszczypko, W. Zuchiewicz we wspólpracy z PIG, 1985-93).

1d. Badania porównawcze w alpidach Europy

- porównanie rozwoju Karpat północnych i Apeninów środkowych, ustalenie wieku i rekonstrukcja rozwoju fliszu Cilento w Apeninach (A. Ślączka, N. Oszczypko, M. A. Gasiński, M. Cieszkowski, E. Malata, we wspólpracy z geologami z Neapolu, 1984-96);
- porównania późnokredowych osadów płaszczowiny magurskiej z fliszem helmintoidowym w Alpach Wschodnich (1998-99, M. Cieszkowski, N. Oszczypko we współpracy ze służbą geologiczna Austrii);
- badania kredowego fliszu helmintoidowego w Alpach Szwajcarskich (A. Ślączka, M. A. Gasiński, we wspólpracy z ETH Zurych, 1992);
- badania sedymentologiczne w oknie Wysokich Taurów (A. Ślączka we współpracy z geologami austriackimi, 1999-2000).

2. SEDYMENTOLOGIA

Badania sedymentologiczne prowadzone w Zakładzie Geologii były częściowo kontynuacją studiów zapoczątkowanych przez tzw. "krakowską szkołę sedymentologiczną", stworzoną przez M. Książkiewicza i S. Dżułyńskiego.

2a. Osady silikoklastyczne głębokomorskie

- badania nad wykształceniem podmorskich stożków klastycznych na przykładzie basenów karpackich (1975-85, A. Ślączka, R. Unrug, A. Radomski, M. Wendorff, S. Leszczyński) oraz analiza konturytów (R. Unrug, 1980);
- charakterystyka sedymentologiczna i geneza fluksoturbidytów karpackich, studia nad megaturbidytami (A. Ślączka we współpracy międzynarodowej, szereg prac S. Leszczyńskiego, lata 1980e);
- charakterystyka wapieni turbidytowych i osuwisk podmorskich kredowego fliszu płaszczowiny magurskiej (M. Cieszkowski, N. Oszczypko, W. Zuchiewicz, 1986-94); 
- cechy sedymentologiczne różnowiekowych ogniw litostratygraficznych fliszu Karpat (M. Cieszkowski, A. Waśkowska-Oliwa, częściowo we współpracy międzynarodowej, lata 1990e);
- charakterystyka facjalna utworów chaotycznych z warstw menilitowych (S. Leszczyński, 1987);
- studium margli globigerynowych z pogranicza eocenu-oligocenu w Karpatach zewnętrznych (S. Leszczyński, 1997-99)
- wpływ eustatyki na rozwój sukcesji fliszowych (S. Leszczyński, 1996-2000);
- badania nad olistostromami w osadach mioceńskich Karpat i zapadliska przedkarpackiego (A. Ślączka, N. Oszczypko, 1987-98) oraz we fliszu karpackim, gł. w basenie śląskim (M. Cieszkowski, A. Polak, 1997-2000).

2b. Osady silikoklastyczne płytkomorskie i lądowe

- badania nad cyklicznością sedymentacji w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym (A. Radomski, R. Gradziński, A. Ślączka, 1978-81); 
- studium sedymentologiczne eolicznych osadów pstrego piaskowca na obrzeżeniu G. Świętokrzyskich (A. Ślączka we współpracy z PAN i PIG, 1979);
- charakterystyka sedymentologiczna osadów aluwialno-jeziornych mioceńskiego basenu Scillato na Sycylii oraz dolnoczwartorzędowych osadów litoralnych na wyspie Favignana (A. Ślączka we współpracy międzynarodowej, 1993-2000).

2c. Struktury bioturbacyjne we fliszu

- analiza rozmieszczenia i związku struktur bioturbacyjnych z cechami utworów fliszowych Karpat i północnej Hiszpanii (S. Leszczyński we współpracy międzynarodowej, lata 1990e);
- analiza ichnologiczna osadów fliszowych różnego wieku i różnych części Europy (A. Uchman; por. uwagi odnośnie badań paleontologicznych).

2d. Osady węglanowe

- cechy sedymentologiczne fliszowych osadów węglanowych (S. Leszczyński, M. Kędzierski oraz we współpracy z UŚl., 1986-96);
- cechy sedymentologiczne morskich i kontynentalnych utworów węglanowych (różnego wieku: karbon, perm, miocen, czwartorzęd) Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (J. Wieczorek, M. Paszkowski, M. Michalik, M. Hoffmann, J. Szulc, J. Bednarczyk, A. Koszarski, M. Gradziński, 1984-2000);
- sedymentologia utworów węglanowych pienińskiego pasa skałkowego (J. Wieczorek, 1983-88);
- wewnętrzne zróżnicowanie nacieków jaskiniowych (M. Gradziński, J. Szulc, M. Rospondek, 1996-99).

3. KARTOGRAFIA GEOLOGICZNA

W okresie 1975-1999 prace kartograficzne prowadzili: A. Ślączka, M. Cieszkowski, M. Michalik, N. Oszczypko, W. Zuchiewicz, S. Leszczyński, A. Koszarski, A. Radomski i J. Szulc, a ostatnio A. Polak i A. Waśkowska-Oliwa. Opracowano, między innymi: arkusze Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski 1:50 000 - Nowy Sącz, Jaśliska, Ciężkowice; współpracowano w przygotowaniu innych arkuszy oraz map w skali 1:200 000 oraz 
1:500 000, zestawiono w skali 1:10 000 nową mapę geologiczną Krynicy i Gorczańskiego Parku Narodowego. Opublikowano ponadto barwną mapę geomorfologiczną arkusza Jaśliska w skali 1: 50 000.

4. ANALIZA BASENÓW SEDYMENTACYJNYCH I ANALIZY PALEOŚRODOWISKOWE

W tym nurcie badań mieszczą się prace dotyczące rekonstrukcji rozwoju basenów fliszowych Karpat i zapadliska przedkarpackiego, autorstwa A. Ślączki, N. Oszczypki i S. Leszczyńskiego (m. in., Oszczypko, Ślączka 1986; Oszczypko, Żytko 1987; Oszczypko 1998; Leszczyński 1997).

Odrębną grupę zagadnień stanowią opracowania J. Szulca (1984-2000), dotyczące analiz różnowiekowych basenów sedymentacyjnych: płytkomorskich (triasowego basenu germańskiego; późnokredowego basenu Polski SW; neogeńskiego basenu Mut w Turcji, oceanicznych (środkowotriasowego basenu Tetydy: Alpy, Tatry, Fatra, Kras Słowacki, Mecsek) oraz jeziornych (wczesnopermskiego basenu Rowu Sławkowa; oligoceńskiego basenu Narbonne w północnych Pirenejach). J. Szulc zajmował się ponadto analizą procesów depozycji węglanów fluwialnych i źródłowych, a także ich aspektami geochemicznymi oraz implikacjami paleoklimatycznymi. W ostatnich latach (1998-2000) opublikował kilka opracowań monograficznych poświęconych analizie triasowego basenu Perytetydy oraz (we współpracy z PIG) - jego magnetostratygrafii.

W Instytucie Nauk Geologicznych UJ prowadzone były również badania procesów biomineralizacyjnych w różnych środowiskach sedymentacyjnych (J. Szulc, M. Gradziński, A. Uchman, B. Kołodziej, 1996-2000).

5. GEOLOGIA KRASU

- studium sedymentologiczne kopalnych pereł jaskiniowych (A. Radomski, R. Gradziński, 1976);
- przejawy krasu kopalnego z mezozoicznymi brekcjami kostnymi w karbońskich węglanach rejonu Czatkowic (M. Paszkowski, J. Wieczorek, 1982);
- charakterystyka paleokrasowych złóż Zn-Pb (S. Dżułyński we współpracy z AGH, 1993-98);
- cechy sedymentologiczne speleotemów jaskiń Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, Tatr oraz Tatr Niżnych (M. Gradziński, J. Szulc, A. Uchman, także we współpracy międzynarodowej, lata 1990e);
- zestawienie inwentarza jaskiń Ojcowskiego Parku Narodowego (M. Gradziński, 1994-2000).

6. BADANIA MEZOSTRUKTURALNE

- badania nad wykształceniem różnowiekowych zespołów spękań ciosowych i innych mezostruktur w polskim sektorze płaszczowiny magurskiej (W. Zuchiewicz, N. Oszczypko, M. Cieszkowskim), w Kotlinie Orawskiej (W. Zuchiewicz we współpracy z PAN), w obrębie serii witowskiej, a także w płaszczowinach dukielskiej i śląskiej (W. Zuchiewicz we współpracy z UMCS, UW i PAN) oraz ukraińskim segmencie płaszczowiny skolskiej (W. Zuchiewicz we współpracy z Narodową Akademią Nauk Ukrainy i PAN; 1988-2000).

7. NEOTEKTONIKA

7a. Wpływ młodych ruchów tektonicznych na morfologię Karpat polskich

- geomorfologiczne wskaźniki młodych ruchów pionowych w dorzeczu Dunajca (W. Zuchiewicz, 1978-92);
- nowa koncepcja wieku i deformacji powierzchni częściowego zrównania w Karpatach (W. Zuchiewicz, 1982-84);
- monograficzne opracowanie morfotektoniki wschodniej części Beskidu Niskiego (W. Zuchiewicz, 1985-88);
- wyróżnienie szeregu czwartorzędowych "faz neotektonicznych" w Karpatach (W. Zuchiewicz, 1983-86);
- zróżnicowanie rozmiarów erozji rzecznej w czwartorzędzie w zależności od zmiennego tempa wypiętrzania tektonicznego Karpat (W. Zuchiewicz, 1995-2000; np. Zuchiewicz 1998).

7b. Metody morfometryczno-statystyczne w analizie deformacji neotektonicznych

- analiza teoretycznego profilu podłużnego rzek Karpat polskich (W. Zuchiewicz, 1979-81) oraz analiza statystyczna parametrów fizjograficznych zlewni (W. Zuchiewicz, 1980-95, we współpracy z AGH);
- zastosowanie map powierzchni bazowych, izolong i goniobaz dla charakterystyki deformacji neotektonicznych Karpat (W. Zuchiewicz, 1979-82, 1984-86; częściowo we wspólpracy z PIG) oraz prowincji Basin and Range (W. Zuchiewicz, we współpracy z Utah State Univ., 1991-92);
- analiza spadków koryt rzecznych i parametrów dolin dla oceny stopnia mobilności Karpat polskich (1993-2000, częściowo we współpracy z PAN i UW).

7c. Deformacje sejsmotektoniczne

- badania terenowe nad stylem deformacji sejsmotektonicznych w Południowych Alpach Wapiennych, środkowej i południowej Szwecji oraz w północnej części stanu Utah i zachodnim Wyoming (W. Zuchiewicz, częściowo we współpracy z uniwersytetami w Sztokholmie, Udine oraz Utah, 1985-91), a także w strefie uskoku Rzeki Czerwonej w Wietnamie (we wspólpracy z Narodowym Centrum Badań Naukowych w Hanoi oraz PAN, od 1999);
- sejsmotektonika obszaru wokółkaspijskiego (J. Golonka, 1999-2000).

8. BADANIA OSADÓW CZWARTORZĘDOWYCH

8a. Stratygrafia i cechy sedymentologiczne utworów czwartorzędowych w Karpatach polskich

- stratygrafia utworów rzecznych i stokowych doliny Dunajca i jego dopływów, propozycja nowego schematu stratygraficznego teras rzek karpackich, zastosowanie procedur allostratygraficznych (W. Zuchiewicz, 1982-90);
- pierwsze datowania termoluminescencyjne utworów rzecznych i stokowych Kotliny Sądeckiej, Pogórza Rożnowskiego, Działu Bielskiego i Beskidu Niskiego (W. Zuchiewicz we współpracy z UMCS, 1982-90);
- zainicjowanie pierwszych w Karpatach polskich badań paleomagnetycznych osadów czwartorzędowych Kotliny Sądeckiej (W. Zuchiewicz, wspólnie z Inst. Geofizyki PAN, 1985);
- badania osadów czwartorzędowych w obrębie Dołów Jasielsko-Sanockich (A. Koszarski, 1981-85); 
- ponadto W. Zuchiewicz prowadził badania nad: składem petrograficznym różnowiekowych pokryw żwirowych w dolinie Dunajca (1985-86, wspólnie z AGH), cechami sedymentologicznymi utworów lessopodobnych Kotliny Sądeckiej, Pogórza Rożnowskiego i Kotliny Zakliczyńskiej (1984-90), składem minerałów ciężkich w pokrywach rzecznych i stokowych dorzecza Dunajca (1988-91, wspólnie z M. Krysowską-Iwaszkiewicz), składem malakofauny pokryw deluwialnych i lessopodobnych Pogórza Rożnowskiego (1987-90, wspólnie z AGH), rozmieszczeniem, składem petrograficznym i cechami sedymentologicznymi utworów glacifluwialnych zlodowacenia Sanu w Kotlince Iwkowej (1990-92, wspólnie z M. Cieszkowskim), składem malakofauny i sedymentologią utworów facji pozakorytowej i lessopodobnych na Pogórzu Dynowskim (1991-92, wspólnie z A. Uchmanem i AGH).

8b. Czwartorzęd przedpola Karpat

- badania nad stratygrafią i sedymentologią utworów glacjalnych i glacilimnicznych zlodowacenia Sanu w rejonie Niedźwiedziej Góry koło Krakowa (W. Zuchiewicz, M. Hoffmann, we współpracy z AGH i Politechniką Gliwicką, 1990-97).

9. INNE

- w latach osiemdziesiątych studia terenowe na obszarze Zambii prowadził R. Unrug, a następnie M. Wendorff, który uczestniczył ponadto w kartowaniu geologicznym fragmentu Sörkapplandu (Svalbard);
- opracowano serię map paleogeograficznych globu w świetle koncepcji tektoniki kier od kambru po neogen (J. Golonka, 2000), scharakteryzowano rozpad Pangei w zależności od rozmieszczenia plam gorąca, opublikowano mapy rozmieszczenia kopalnych raf w fanerozoiku (J. Golonka we współpracy międzynarodowej, 1999-2000), a także scharakteryzowano paleogeografię obszaru wokółkarpackiego od karbonu po neogen (J. Golonka, N. Oszczypko, A. Ślączka, 1999-2000).

B. BADANIA MINERALOGICZNO-PETROGRAFICZNE I GEOCHEMICZNE

Ta grupa badań, stanowiących częściowo kontynuację kierunków zainicjowanych w okresie przedwojennym przez S. Kreutza, a po wojnie przez A. Gawła, obejmuje studia nad petrologią skał osadowych, magmowych i metamorficznych, mineralogią złóż miedzi, cynku i ołowiu oraz soli, a także różnych skał Polski, badania geochemiczne i złożowe oraz analizy antropogenicznych przeobrażeń środowiska przyrodniczego. Na szczególną uwagę zasługują prace Cz. Harańczyka o nowych minerałach złóż miedzi (1975), transpresyjnym kaledońskim górotworze krakowidów (1982) oraz genezie złóż cynku i ołowiu (1993), Z. Sawłowicza o pierwiastkach grupy platynowców jako markerach geochemicznych (1993) i genezie framboidów (2000), a także Mariusza Rospondka o geochemii biomarkerów w oligoceńskiej formacji menilitowej (1997).

1. PETROLOGIA SKAŁ OSADOWYCH

- analiza chemiczna i mikroskopowa skał solnych w ewaporatach cechsztyńskich i mioceńskich w Polsce (K. Prochazka, 1976-82);
- analizy petrograficzne lessów, utworów pyłowych i osadów fluwioglacjalnych w Karpatach, Zapadlisku Przedkarpackim i na Górnym Śląsku, ze szczególnym uwzględnieniem minerałów ciężkich (M. Krysowska-Iwaszkiewicz w różnych zespołach badawczych, 1990-92);
- charakterystyka utworów miocenu zapadliska przedkarpackiego oraz kenozoicznych osadów lądowych Wyżyny Krakowskiej (M. Krysowska-Iwaszkiewicz, 1974);
- wpływ czynników paleogeograficznych i diagenezy na rozmieszczenie detrytycznych i autigenicznych krzemianów w skałach węglanowych triasu środkowego z obszaru Górnego Śląska i Tatr (M. Michalik, A. Łatkiewicz, M. Skiba, 1993-95, 1999-2000);
- proweniencja materiału klastycznego skał karbońskich GZW w świetle analiz klastów skał krystalicznych i minerałów ciężkich (M. Kusiak, M. Michalik, M. Paszkowski, 1998-99);
- pochodzenie materiału glin sławkowskich (A. Łatkiewicz, M. Michalik, 1993);
- diageneza piaskowców białego spągowca z monokliny przedsudeckiej i z niecki północnosudeckiej (M. Michalik, 1995-99);
- wpływ procesów glebotwórczych na zachowanie piasków wydmowych (A. Łatkiewicz, M. Michalik, we współpracy z WSP, 1996);
- cechy geochemiczne i mineralogiczne utworów neogeńskich z okolic Czarnego Dunajca na Podhalu (Cz. Harańczyk, E. Koszowska, M. Michalik, A. Wolska, we współpracy z IG UJ, 1988);
- charakterystyka petrograficzno-geochemiczna skał jednostki dukielskiej (B. Dziubińska, 1998-2000);
- studium petrologiczne molasowego rowu Krakowidów, wyróżnienie po raz pierwszy na tym obszarze molasy kaledońskiej, opisywanej wcześniej jako brekcje tektoniczne (Cz. Harańczyk, 1982-85).

2. PETROLOGIA SKAŁ MAGMOWYCH

- studium petrologiczne cieszynitów z polskiej części Karpat Zachodnich (A. Gaweł, 1978, A. Lucińska-Anczkiewicz, 1998-99);
- charakterystyka petrologiczna i geochemiczna granitoidów Tatr Wysokich (M. Michalik, B. Dziubińska oraz magistranci, 1994-2000);
- mineralizacja pomagmowa w permskich skałach wulkanicznych z Dolnego Śląska (M. Michalik, 1996-98);
- charakterystyka petrograficzno-geochemiczna trzeciorzędowych bazaltów z wybranych wystąpień na Dolnym Śląsku (A. Lucińska, M. Michalik, 1996);
- skład petrograficzny i chemiczny permskiego diabazu z Niedźwiedziej Góry koło Krzeszowic (A. Wolska, 1984);
- analiza przeobrażonych tufitów ze skał dolnokambryjskich z wierceń w Dolinie Będkowskiej (Cz. Harańczyk, E. Koszowska, A. Wolska, 1996);
- charakterystyka środkowotriasowych piroklastyków Hronicum Polski i Słowacji (E. Koszowska, J. Szulc, A. Wolska, 1998);
- własności magmatyzmu Krakowidów (Cz. Harańczyk, E. Koszowska, A. Wolska, A. Lewandowska, M. Chocyk, 1994-98);
- analiza geochemiczna młodych wulkanitów z wulkanu Cotopaxi w Ekwadorze (K. Prochazka, we współpracy z AGH, Muzeum Ziemi i ING PAN, 1979).

3. PETROLOGIA SKAŁ METAMORFICZNYCH

- petrologia serpentynitów masywu Gogołów-Jordanów i przecinających je skał żyłowych oraz rozwój zwietrzelin (Cz. Harańczyk, K. Prochazka, M. Boduch, we współpracy z Przeds. Geol., 1984);
- petrologia skał metamorficznych antykliny Dębnika (A. Lewandowska, 1991-99);
- charakterystyka łupków grafitowych i biotytowo-chlorytowych z Tatr Zachodnich (M. Michalik i magistranci, 1996);
- odziaływanie termiczne granodiorytu z Doliny Będkowskiej na kambryjskie skały osłony
(E. Koszowska, A. Wolska, 1994-95).

4. MINERALOGIA

- morozewiczyt (Pb3GeS4) i polkowicyt (Fe3GeS4) - nowe minerały ze złoża monokliny przedsudeckiej (Cz. Harańczyk, 1975);
- bolesławit, brunckit i jordanit talowy - nowe wystąpienia odmian mineralogicznych wśród kruszców złóż Zn-Pb (Cz. Harańczyk, 1978-85);
- mineralogia skarnów magnezowych grzbietu Dębnika (A. Lewandowska, Cz. Harańczyk, 1991-98);
- analiza przyczyn zmienności zabarwienia serpentynu magnezowego - lizardytu (A. Lewandowska we współpracy międzynarodowej, 1998);
- występowanie minnesotaitu w złożu soli w Inowrocławiu (M. Bielski, K. Prochazka, 1976);
- charakterystyka chalkozynu z cechsztyńskich złóż miedzi (E. Koszowska, 1986);
- opracowanie rzadkich minerałów z mineralogicznej kolekcji Ignacego Domeyki (E. Koszowska, A. Wolska, 1996);
- ocena roli Fe i Mn w genezie czerwonego zabarwienia skaleni na podstawie badań EPR
(E. Koszowska, Z. Olech, B. Dziubińska, A. Wolska, 1996);
- charakterystyka korundu i kordierytu z termicznie zmetamorfizowanych i hydrotermalnie przeobrażonych kambryjskich skał tufitowych w Dolinie Będkowskiej (E. Koszowska, A. Wolska, 1994);
- charakterystyka minerałów z grupy hydrotalkitu-manasseitu z wierceń w Zawierciu (E. Koszowska, D. Salata, 1997-98);
- charakterystyka diadochitu i innych wtórnych fosforanów i siarczanów z sylurskich łupków graptolitowych Żdanowa na Dolnym Śląsku (E.Koszowska, E. Porębska, 1997-98);
- mineralogia utworów skarnowych z dewońskich skał węglanowych z Zawiercia (E. Koszowska, 1993-95);
- charakterystyka minerałów wietrzeniowych na dolomitach kruszconośnych w okolicach Czernej koło Krzeszowic (M. Michalik, 1981);
- charakterystyka framboidów pirytowych (Z. Sawłowicz, R. Kosacz, 1987-2000);
- sferule z granicy kreda - trzeciorzęd w Hiszpanii (Z. Sawłowicz we współpracy międzynarodowej, lata 1990e).

5. GEOCHEMIA

- geochemia amfibolitów kopuły Orlicko-Śnieżnickiej (A. Lewandowska we współpracy międzynarodowej, 1995);
- molekularna paleontologia oligoceńskich warstw menilitowych (oligocen) w Karpatach zewnętrznych oraz implikacje paleośrodowiskowe (szereg prac M. Rospondka we współpracy międzynarodowej oraz z AGH, 1994-2000);
- organiczne związki siarki w cechsztyńskim łupku miedzionośnym z monokliny przedsudeckiej (M. Rospondek we współpracy międzynarodowej, 1993-94);
- geochemia utworów anoksycznych w Polsce i Włoszech (Z. Sawłowicz, E. Porębska, 1992-98);
- zmiany geochemiczne w skałach związane z globalnymi bio/chemo- wydarzeniami na granicy ordowik/sylur i sylur/dewon (Z. Sawłowicz, E. Porębska, 1998-2000);
- platynowce w skałach osadowych, ze szczególnym uwzględnieniem irydu (Z. Sawłowicz, 1993);
- charakterystyka pierwiastków ziem rzadkich w przedsudeckich złożach miedzi (Z. Sawłowicz, 1991-94).

6. PROBLEMATYKA ZŁÓŻ - PETROLOGIA, MINERALOGIA, GEOCHEMIA I GENEZA

- wyróżnienie czterech etapów mineralizacji obszaru śląsko-krakowskiego oraz rola hydrotermalnych "smokersów" w powstaniu dewońskich, cechsztyńskich i triasowych złóż metali (Cz. Harańczyk, 1978-1998);
- mineralizacja i geochemia złóż Zn-Pb Górnego Śląska (Cz. Harańczyk, M. Bielski, Z. Sawłowicz, 1974-82);
- tektogeneza transpresyjnego górotworu Krakowidów (Cz. Harańczyk, 1988-98);
- charakterystyka krzemianów warstwowych w skałach złożowych złóż Zn-Pb obszaru śląsko-krakowskiego (M. Michalik, A. Derkowski, 1998-2000);
- analiza substancji organicznej oraz badania mineralogiczne i geochemiczne cechsztyńskich złóż miedzi na monoklinie przedsudeckiej oraz w niecce północnosudeckiej (Cz. Harańczyk, Z. Sawłowicz, R. Kosacz, M. Michalik, M. Rospondek, także we współpracy międzynarodowej, 1983-2000).

7. ANTROPOGENICZNE ZMIANY ŚRODOWISKA I OCHRONA ŚRODOWISKA

- wpływ antropogenicznych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego na przyśpieszone wietrzenie skał (M. Michalik we współpracy z WSP, 1992-99);
- analiza składu pyłów antropogenicznych zanieczyszczających powietrze atmosferyczne, możliwości ich utylizacji; analiza składu aerozoli atmosferycznych oraz ich zmienności w cyklu rocznym (M. Michalik we współpracy z WSP i IFJ im. H. Niewodniczańskiego, 1996-98).

8. INNE

- historia geologii (A. Gaweł, 1974-86, K. Prochazka, 1980-82, E. Koszowska, A. Wolska, 1996-99);
- warunki syntezy i właściwości niektórych typów zeolitów (M. Michalik, Z. Sawłowicz, R. Kosacz, we współpracy z Inst.Chemii UJ, 1990-98).

C. BADANIA PALEONTOLOGICZNE

Problematyka badawcza obejmowała głównie zagadnienia taksonomii, paleoekologii, biostratygrafii, paleogeografii, ichnologii, ewolucji, mikrostruktury i stanu zachowania elementów szkieletowych oraz mikrofacji.

Ważną rolę odegrały badania kopalnych otwornic, prowadzone przez S. Gerocha, kontynuatora tzw. "polskiej szkoły mikropaleontologicznej Józefa Grzybowskiego" w zakresie aglutynujących otwornic fliszu karpackiego. Światowym osiągnięciem było opracowanie biozonacji (S. Geroch, W. A. Nowak 1984) na podstawie poziomów wyznaczonych przez zasięgi charakterystycznych otwornic aglutynujących we fliszu Karpat (tyton - eocen). Zonacja ta znalazła szerokie zastosowanie w analizach utworów den oceanicznych (publikacje projektu JOIDES: Deep Sea Drilling Project i Ocean Drilling Program). Należy także wspomnieć o pionierskich badaniach ichnologicznych M. Książkiewicza (1977), kontynuowanych w latach 1990ych głównie przez A. Uchmana (1995, 1998, 1999).

1. MIKROPALEONTOLOGIA

1a. Otwornice kopalne

- zespoły otwornic w osadach kredy i paleogenu Karpat fliszowych (S. Geroch, M. A. Gasiński, E. Malata, E. Machaniec, 1974-2000);
- biostratygrafia i paleoekologia osadów turbidytowych kredy i paleogenu Morza Północnego i Atlantyku (S. Geroch we współpracy międzynarodowej, 1985-90);
- rewizja materiałów J. Grzybowskiego (S. Geroch, M. A. Kaminski, 1981-94);
- zonacja biostratygraficzna osadów albu-cenomanu dla całej polskiej części pienińskiego pasa skałkowego (M. A. Gasiński, 1980-90) oraz model paleobatymetryczny basenu kredowego pienińskiego pasa skałkowego (M. A. Gasiński, K. Birkenmajer, 1991-92);
- biostratygrafia i zjawiska deficytu tlenowego osadów kredowych Prealp Weneckich (M. A. Gasiński we współpracy międzynarodowej, od 1984), biostratygrafia fliszu kredowego basenu Cilento w Apeninach (M. A. Gasiński we współpracy międzynarodowej, 1984-89);
- biostratygrafia i analiza paleokologiczna i paleobiogeograficzna utworów kampanu - mastrychtu tzw. osłony skałek andrychowskich (M. A. Gasiński, 1998-2000) oraz biostratygrafia i warunki paleoekologiczne depozycji osadów górnokredowych jednostki podśląskiej Karpat polskich (M. A. Gasiński w różnych zespołach badawczych, od 1998);
- taksonomia, biostratygrafia i paleobatymetria basenu magurskiego Karpat na podstawie otwornic wapiennych i aglutynujących (E. Malata, 1990-2000) oraz interpretacja paleobatymetryczna zespołów małych otwornic z utworów dolnej kredy wybranych profili polskich Karpat zewnętrznych (E. Malata, 1999);
- analiza dużych otwornic (głównie numulitów) z Tatr polskich (E. Machaniec, 1995-97);
- taksonomia i stratygrafia otwornic planktonicznych i bentonicznych, aglutynujących i wapiennych, z utworów kredy górnej jednostki podśląskiej (E. Machaniec, 1999-2000);
- analiza nagromadzeń rurkowych otwornic w eoceńskim fliszu Zumaya w Hiszpanii (A. Uchman we współpracy międzynarodowej, lata 1990e);
- analiza zespołów otwornic paleogeńskich (A. Waśkowska-Oliwa, A. Gryglak, 1998-99) i kredowych Karpat zewnętrznych (J. Brandys, 1999-2000);
- studium otwornic z egzotyków wapieni typu sztramberskiego występujących we fliszu Karpat zewnętrznych (B. Kołodziej, 1997).

1b. Promienice kopalne

- analiza wczesnokredowych radiolarii z jednostki śląskiej Karpat zewnętrznych (S. Geroch, H. Górka, 1981);
- mikrofauna promienicowa z osadów jurajskich i górnokredowych polskiej części pienińskiego pasa skałkowego oraz jej biozanacja (M. Bąk, 1993-2000);
- opracowanie modelu pirytyzacji w środowisku anoksycznym na przykładzie utworów kredowych pienińskiego pasa skałkowego (Z. Sawłowicz, M. Bąk, 1996-2000); 
- promienice z utworów kredy jednostek podśląskiej i śląskiej (M. Bąk, 1994-1999), z utworów paleogeńskich jednostki skolskiej (M. Bąk, 1997), a także promienice oraz inne mikroskamieniałości z utworów granicznych kredy i trzeciorzędu jednostki magurskiej Karpat fliszowych (M. Bąk we współpracy międzynarodowej, 1999).

1c. Kalpionellidy

- ustalenie wieku wapieni egzotykowych (późny tyton-wczesny berias) występujących w rejonie Kruhela Wielkiego koło Przemyśla (E. Morycowa, 1988).

1d. Okrzemki

- opracowanie dolnokredowych okrzemek Karpat zewnętrznych (S. Geroch 1978, 1979).

1e. Nanoplankton wapienny

- pionierskie na skalę światową badania nad nanoplanktonem były prowadzone w latach 60-tych przez A. Radomskiego (1969-71);
- nanoplankton utworów trzeciorzędowych płaszczowin magurskiej i skolskiej (lata 1980e) oraz mezozoicznych i trzeciorzędowych utworów płaszczowiny śląskiej (lata 1990e, J. Ślęzak);
- nanoplankton skał kredowych jednostki skolskiej, jednostki kriżniańskiej w Tatrach,
niecki wschodniosudeckiej (Rów górnej Nysy), niecki opolskiej, a także skał kredy podkrakowskiej oraz miocenu przedkarpackiego (M. Kędzierski, 1995-2000);
- badania w zakresie taksonomii i zmienności nanoplanktonu najmłodszych osadów płaszczowiny magurskiej (M. Oszczypko-Clowes, 1997-2001).

1f. Dinocysty kopalne 

- nowatorskie badania kopalnych dinocyst (Dinophycae =Dinoflagellata) z utworów polskich Karpat zewnętrznych (J. Jamiński, 1989-1997);
- biostratygrafia i paleoekologia utworów kredowych Karpat zewnętrznych (płaszczowiny skolska i śląska) oraz pienińskiego pasa skałkowego na podstawie dinocyst (E. Gedl, 1997-2000).

2. MAKROSKAMIENIAŁOŚCI

2a. Koralowce kopalne sześcio- i ośmiopromienne

Badaniami koralowców (Scleractinia i Octocorallia) mezozoicznych i trzeciorzędowych (wyjątkowo współczesnych) zajmują się w Instytucie Nauk Geologicznych E. Morycowa i B. Kołodziej. Fauna koralowców opracowywana jest w aspekcie taksonomii, ewolucji, paleoekologii, paleogeografii, stanu zachowania, mikrostruktury i składu chemicznego szkieletu.

- Badania E. Morycowej (indywidualne oraz w różnych zespołach badawczych, także międzynarodowych) od roku 1972 obejmują: fauny koralowców triasowych (anizyk) regionu śląsko-krakowskiego (1981-1999); koralowce jurajskie z wapieni egzotykowych Karpat zewnętrznych (1979-1988), z rdzeni wiertniczych przedgórza Karpat (1976-85) i z egzotyków skał trzeciorzędowych z Djurdjura w Algerii (1988); koralowce kredowe Karpat polskich (1976), Alp francuskich i szwajcarskich (1993-95), Prowansji (1994-98 i z Parnasu w środkowej Grecji (1997-2000); koralowce trzeciorzędowe z utworów solnych Wieliczki i Bochni (1987) oraz koralowce mioceńskie z Wyspy Króla Jerzego (Płd. Szetlandy, Antarktyka Zachodnia, 1985-87); rewizję oznaczeń kredowych typowych taksonów Scleractinia ze zbiorów de Fromentela (Muzeum Przyrodnicze, Paryż; 1997), ze zbiorów Koby'ego i Picteta (Muzeum Przyrodnicze, Bazylea i Genewa) i ze zbioru Hackemessera (Muzeum Przyrodnicze, Bazylea; 1997); rewizję oznaczeń gatunków jurajskich i kredowych z rodzaju Cladophyllia i Schizosmillia, pochodzących ze zbiorów z Polski, Czechosłowacji, Francji, Szwajcarii i Anglii; analizę mikrostruktury, składu mineralnego i chemicznego szkieletu koralowców ośmiopromiennych Helioporidae, wieku kredowego, trzeciorzędowego oraz współczesnych (1975-77) oraz kredowych koralowców z rodzaju Latusastraea z Karpat polskich i rumuńskich (1980, 1993-96).

- Tematem badań B. Kołodzieja jest fauna koralowców z utworów górnojurajskich, dolnokredowych oraz paleoceńskich polskich Karpat fliszowych, jak również ze skał kredowych Grecji środkowej (1991-2000).

2b. Graptolity planktoniczne

- analiza fauny graptolitowej syluru i dolnego dewonu Sudetów, platformy wschodnioeuropejskiej i masywu małopolskiego (E. Porębska, 1984);
- identyfikacja dwóch granic chronostratygraficznych w Sudetach na podstawie graptolitów: granicy ordowik/sylur (Z. Sawłowicz, E. Porębska, 1998) oraz sylur/dewon (E. Porębska, 1980, 1982);
- rekonstrukcja kryzysów w rozwoju graptolitów w kontekście zmian sedymentacyjnych, paleoekologicznych i geochemicznych (E. Porębska, Z. Sawłowicz, 1997, 1999), w tym odkrycie wielkiego wymierania graptolitów (wydarzenie Lundgreni) w późnym wenloku w Sudetach (E. Porębska, 1998).

2c. Pozostałe grupy makroskamieniałości

- taksonomia i paleoekologia późnojurajskich nerinei (ślimaki) obrzeżenia Gór Świętokrzyskich (J. Wieczorek, 1979);
- oznaczenie archeocjatów z erratyka wapiennego z Wyspy Króla Jerzego (Antarktyka; E. Morycowa, 1982);
- analiza budowli ostrygowej w mułowcach z pogranicza bajosu i batonu w kopalni węgla brunatnego "Bełchatów" (M. Hoffmann wspólnie z AGH, 1989);
- analiza ramienionogów z utworów jury dolnej jednostki choczańskiej w Tatrach (A. Uchman we współpracy międzynarodowej, 1994);
- badania sklerogąbek z dolnej jury Tatr i cheteidów z dolnej kredy Karpat rumuńskich (B. Kołodziej, 1999).

3. BADANIA ICHNOLOGICZNE

- monografia dotycząca skamieniałości śladowych we fliszu Karpat polskich (M. Książkiewicz, 1977);
- geneza, zróżnicowanie i znaczenie skamieniałości śladowych w utworach fliszowych Karpat Zewnętrznych i Pienin (Z. Radwański, 1976);
- badania ichnologiczne (w aspekcie paleoekologicznym) margli z Węgierki, utworów keloweju i oksfordu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz wapieni plamistych jednostki kriżniańskiej Tatr (J. Wieczorek, 1979-1984);
- badania ichnologiczne A. Uchmana (od 1990; indywidualne i we współpracy także międzynarodowej), obejmujące ichnotaksonomię, paleoekologię ichnoskamieniałości oraz analizę ichnofabrics, a prowadzone głównie w utworach fliszowych Karpat, Alp, Apeninów, Bałkanidów, Pirenejów, Gór Skandynawskich i Taurydów oraz w utworach mezozicznych Tatr. Badania te dotyczą również płytkomorskich utworów mioceńskich południowo-wschodniej Polski, drążeń owadów w drewnie z oligocenu jednostki skolskiej, a także różnorodnych utworów płytkomorskich i kontynentalnych z południowej Polski, Niemiec, Danii, Hiszpanii, Austrii, Włoch, Ukrainy i Namibii; 
- badania ichnologiczne w aspekcie paleoekologicznym kredowo-eoceńskiego fliszu Zumaya w Hiszpanii (S. Leszczyński, we współpracy międzynarodowej, 1991-96);
- rewizja oznaczeń taksonomicznych M. Książkiewicza zgodnie z obowiązującymi obecnie zasadami (A. Uchman, 1998).

4. BADANIA PALEONTOLOGICZNE W RAMACH ANALIZ MIKROFACJALNYCH

- badania mikrofacjalne utworów górnej jury (najwyższy kelowej - kimeryd) centralnej części przedgórza Karpat (rejon DąbrowyTarnowskiej - Szczucina; E. Morycowa, 1976) oraz utworów karbońskich rejonu Dębnika (M. Paszkowski, 1983-89, J. Bednarczyk, 1990-97);
- analizy mikrofacjalne umożliwiające odtworzenie środowiska sedymentacji wapieni triasowych (anizyku) z koralowcami (E. Morycowa, 1988) i tytońskich wapieni egzotykowych z warstw grodziskich jednostki podśląskiej z Woźnik koło Wadowic (E. Morycowa we współpracy międzynarodowej, 1997);
- analiza mikroorganizmów (glony, bakterie) i struktur biogenicznych w określeniu środowiska sedymentacji utworów morskich, słodkowodnych i jaskiniowych, wieku wieku permskiego, triasowego, trzeciorzędowego i czwartorzędowego, w tym: triasowych basenów Tetydy (Tatry i Alpy) i basenu epikontynentalnego oraz trzeciorzędowych utworów Pirenejów i Turcji (J. Szulc, 1989-1997);
- badania utworów mikrobialnych cenomanu Saksonii (M. Gradziński, B. Kołodziej, J. Szulc, 1996-97), górnej jury Gór Świętokrzyskich i z egzotyków Karpat Zewnętrznych (M. Hoffmann, B. Kołodziej, 1997).


W okresie 1972-2000 znacznie powiększył się dorobek publikacyjny: opublikowano 1884 prace, z czego na czasopisma i książki zagraniczne przypada ok. 13%, a na artykuły i rozdziały w wydawnictwach krajowych blisko 24%. Dla porównania, w latach 1945-1971 opublikowano 507 prac (odpowiednio, 4% i ok. 48%). Przeciętna roczna liczba publikacji zmieniała się od 10-25 w okresie 1945-1974 do 20-125 w ostatnim ćwierćwieczu. Latami "rekordowymi" pod tym względem były 1960 (46) i 2000 (187), odpowiednio: przed i po powstaniu Instytutu. Udział poszczególnych Zakładów w działalności publikacyjnej przedstawia się następująco (w latach 1945-1971 i 1972-2000): Geologii 55,4% (65,6%), Mineralogii i Petrografii 31,7% (20,7%), Paleozoologii 11,9% (10,5%). Wzrósł trzykrotnie udział opracowań przygotowanych wspólnie przez pracowników z różnych zakładów: od 1% do 3,2 %. W ostatniej dekadzie wyraźnie zwiększa się liczba prac zamieszczanych w renomowanych czasopismach międzynarodowych z tzw."listy filadelfijskiej", o wysokim wskaźniku oddziaływania (impact factor).

Pracownicy i doktoranci ING UJ kierowali (w latach 1992-1999) 38 projektami badawczymi Komitetu Badań Naukowych (Zakłady: Geologii - 21, Mineralogii i Petrografii - 10, Paleontologii - 7), a także byli głównymi wykonawcami w wielu innych projektach, w tym również międzynarodowych.

Instytut Nauk Geologicznych zorganizował 10 konferencji międzynarodowych (m. in. VII Regionalne Spotkanie Międzynarodowej Asocjacji Sedymentologów, IAS) i kilkanaście konferencji krajowych, a współorganizował wiele innych konferencji i seminariów międzynarodowych (m. in. Asocjacja Geologiczna Karpacko-Bałkańska w 1985, EUROPROBE-PANCARDI w 1997) oraz ogólnopolskich (np. zjazdy Polskiego Towarzystwa Geologicznego w latach 1986 i 1992).

Pracownicy ING UJ wchodzą w skład międzynarodowych organizacji naukowych (m. in., American Association of Petroleum Geologists, American Geophysical Union, Asocjacja Geologiczna Karpacko-Bałkańska, International Association of Sedimentologists, INQUA Neotectonics Commission, projekty IGCP, Cushman Foundation, European Federation of Professional Geologists, European Palaeontological Association, British Micropalaeontological Society, British Mineralogical Society, Society for Sedimentary Geology i wielu innych); towarzystw naukowych (m. in., Geological Society of America, Geological Society London, Österreichische Geologische Gesellschaft, Slovenska Geologicka Spoločnost, Węgierskie Towarzystwo Geologiczne) oraz rad redakcyjnych Acta Geologica Polonica, Annales Societatis Geologorum Poloniae, Geologica Carpathica, Przeglądu Geologicznego, Sedimentary Geology, Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica oraz (redaktor naczelny) Folia Quaternaria, a także Ichnology Newsletter (współredaktor) . Dyrektor ING UJ został w 1999 roku prezydentem Europejskiego Stowarzyszenia Towarzystw Geologicznych (The Association of European Geological Societies).

Działalność dydaktyczna

DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNA *

Witold Zuchiewicz

W okresie poprzedzającym utworzenie samodzielnych katedr mineralogii i geologii wykłady - poświęcone głównie zagadnieniom mineralogicznym - prowadzili: Jan Jaśkiewicz, Baltazar Hacquet, Józef Tomaszewski, Alojzy Estreicher, Józef Markowski, Ignacy Czerwiakowski i Victor Zepharovich. Nowoczesne wykłady z mineralogii rozpoczął dopiero Ludwik Zejszner, wprowadzając m. in. polskie nazwy wielu minerałów. W czasie swego drugiego pobytu w uniwersytecie, uczony ten prowadził ponadto wykłady z fizjografii ogólnej, "opisu fizycznego świata", mineralogii ogólnej i szczegółowej, a także zoologii. Kolejny kierownik katedry fizjografii, V. Zepharovich, oprócz mineralogii dla lekarzy i farmaceutów oraz ćwiczeń mineralogicznych i krystalograficznych rozpoczął wykłady z podstaw geologii. W okresie tym obroniono zaledwie jedną rozprawę doktorską (1820).Wykłady i ćwiczenia z mineralogii oraz zasady geologii (w coraz mniejszym wymiarze) prowadził także Alojzy Alth, obejmujący katedrę w roku 1862/63. W trakcie jego profesury (1862-1886) wykonano w uniwersytecie cztery prace doktorskie z zakresu geologii i mineralogii oraz jedną rozprawę habilitacyjną.

Po raz pierwszy wycieczki geologiczne do odsłonięć i kopalń w okolicy Krakowa oraz ćwiczenia praktyczne wprowadził L. Zejszner w 1829; po dłuższej przerwie (1857-1886) przywrócił W. Szajnocha, a upowszechnił J. Nowak. W r. 1900 J. Grzybowski wprowadził w UJ pierwszy na świecie kurs mikropalentologii.

W okresie funkcjonowania Gabinetu (Zakładu) Geologicznego wykłady z geologii i paleontologii prowadzili W. Szajnocha, J. Grzybowski, K. Wójcik i W. Goetel, B. Świderski, S. Zuber i M. Książkiewicz. Wykładano także geologię ogólną i rolniczą dla powstałego w 1890 r. na Wydziale Filozoficznym UJ Studium, a później Wydziału Rolniczego (E. Passendorfer, K. Wójcik, W. Żelechowski). Wykłady stałe W. Szajnochy obejmowały: geologię ogólną, budowę geologiczną okolic Krakowa i geologię naftową Galicji oraz geologię rolniczą (od 1885/86), jak również: budowę geologiczną Polski, geologię regionalną Galicji, Podola, Karpat, Niżu, Śląska, Moraw i Węgier, Austro-Węgier, Alp, Bałkanów, całej Europy (od 1901/2) oraz Europy północnej i wschodniej. Odrębne wykłady poświęcał profesor żródłom mineralnym (1888/89), surowcom mineralnym, z uwzględnieniem ropy naftowej, bituminów, węgli kopalnych i złóż soli. W. Szajnocha wykładał także paleontologię systematyczną kręgowców (1896/97); później wykład ten przejął J. Grzybowski (1900/01), od 1912 kierujący własnym zakładem paleontologicznym. Oprócz profesora, wykładali także wszyscy prywatni docenci geologii i paleontologii (J. Grzybowski, K. Wójcik, W.Goetel, a od 1921 J. Nowak). Od r. 1888/89 W. Szajnocha wprowadził konwersatoria. W latach 1921-26 prowadzono także odrębne serie wykładów: "O płodach kopalnych Polski" W. Szajnochy w szkole nauk politycznych, związanej z Wydziałem Prawa i Administracji UJ, a w 1924 odbyły się trzy wykłady publiczne W. Szajnochy "Żelazo, węgiel i olej skalny w świetle wielkiej wojny". W latach 1928-38 wykłady z geologii regionalnej i tektoniki prowadził doc. B. Świderski. Z pomieszczeń Gabinetu korzystali także inni wykładowcy: sejsmologię gościnnie wykładał Maurycy Pius Rudzki, a geografię fizyczną Jerzy Smoleński.

W momencie utworzenia Gabinetu Geologicznego od razu przywrócono wycieczki terenowe.
Frekwencja na ćwiczeniach praktycznych wynosiła od kilkunastu do 30 osób rocznie. W roku 1925/26 na wykład z geologii ogólnej zapisało się 320 słuchaczy, a na ćwiczenia - 90 i 30 osób (odpowiednio, w grupie młodszych i starszych studentów). Jedno-dwudniowe wycieczki geologiczne (od 1885/86) obejmowały swym zasięgiem okolice Krakowa i Krzeszowic, Karpaty, zagłębie dąbrowskie, Podole, wizyty w kopalniach węgla, soli i rofy naftowej; w 1906 odbyto wycieczkę w rejon Morawskiej Ostrawy, a w 1915 tygodniową wycieczkę do Zaleszczyk. Coroczne wycieczki w okolice Krakowa kontynuował następca W. Szajnochy, prof. Jan Nowak. W 1933 niemal cały zespół pracowników Zakładu Geologii pod kierunkiem J. Nowaka odbył ekspedycję w Góry Czywczyńskie. Pierwsza wojna światowa oraz kryzys ekonomiczny na początku lat trzydziestych spowodowały znaczny spadek liczby studentów.

1 marca 1945 r. rozpoczęły się pierwsze wykłady z geologii po przerwie wojennej. Pod nieobecność M. Książkiewicza, geologię dynamiczną wykładał prof. Henryk Świdziński, który w latach późniejszych prowadził także wykłady z geologii nafty i węgla. Wykłady z geologii historycznej podjął dr J. Premik. Zajęcia dydaktyczne prof. Książkiewicz rozpoczął w jesieni 1945 r., przy współudziale niewielkiego wówczas grona asystentów Zakładu. Na wykłady uczęszczali także licznie studenci geografii i biologii. Po powrocie Zakładów (już jako Katedr) Geologii oraz Mineralogii i Petrografii do UJ z AGH w 1957 r., aż do czasu reaktywowania studiów geologicznych w 1975 r., prowadziły one usługową działalność dydaktyczną dla studentów geografii i biologii Wydziału Nauk o Ziemi, jak również dla studentów chemii i fizyki oraz archeologii.

Po śmierci J. Grzybowskiego wykłady z paleozoologii (zajęcia z paleobotaniki realizowano w Instytucie Botaniki UJ) w Pracowni Paleontologicznej prowadzili: J. Nowak, W. Fiedberg oraz - w latach 1933-39 i 1945-57 - F. Bieda. W trakcie kierowania Pracownią przez J. Nowaka, prowadził on wykłady z paleontologii, a nadobowiązkowo - wykłady monograficzne z tektoniki, geologii Alp, tektoniki Polski, a także kurs geologii naftowej i geologii wojennej.

Wykłady z petrografii i mineralogii oraz krystalografii w Gabinecie (a później Zakładzie) Mineralogicznym prowadzili A. Alth, F. Kreutz, J. Morozewicz, a w okresie 1919-39 S. Kreutz. S. Kreutz prowadził także w 1911/12 wykłady z mineralogii i petrografii na Studium Rolniczym UJ. W okresie 1945-51 Kierownikiem Zakładu Mineralogii i Petrografii był A. Gaweł. Wykłady i ćwiczenia z krystalografii i mineralogii prowadzono dla chemików, geologów, przyrodników i geografów, a także fizyków (optyka kryształów) i farmaceutów (mineralogia i wody mineralne). Prof. Gaweł wykładał krystalografię, mineralogię, minerały skałotwórcze, petrografię skał magmowych, osadowych i metamorficznych, a także sedymentologię, chemię krzemianów oraz geochemię.

Po reaktywowaniu studiów dziennych magisterskich z zakresu geologii w UJ, w latach 1975-1999 stopień magistra uzyskało 335 osób (w okresie 1945-70: 160), a w latach 1972-2001 przeprowadzono 27 przewodów doktorskich (dla porównania: 1871-1971 - 90) i 20 habilitacyjnych (w latach 1870-1971 - 29).

W latach 1975-1990 studia geologiczne w Instytucie Nauk Geologicznych UJ były prowadzone w sposób tradycyjny, zgodnie z istniejącymi wówczas przepisami. W roku akademickim 1990/91 wprowadzono tzw. system kredytowy, dający studentom większą swobodę w wyborze kursów i ich doboru na poszczególnych latach studiów. Program ten obejmuje trzy kategorie kursów: obligatoryjne, obowiązujące wszystkich studentów geologii, specjalizacyjne oraz uzupełniające. Szczegółowe plany studiów na poszczególnych latach studenci uzgadniają ze swoimi opiekunami.

Instytut Nauk Geologicznych UJ oferuje studentom do wyboru trzy specjalizacje: geologiczno-stratygraficzną (GS), stratygraficzno-plaeontologiczną (GP) oraz geochemiczno-mineralogiczną (GM). Zestawy kursów dla specjalizacji GS i GP są w zasadzie podobne. W przypadku pierwszej z nich główny nacisk jest położony na przygotowanie studentów do pracy terenowej, w drugiej - na stratygrafię ze szczególnym uwzględnieniem biostratygrafii.
Głównymi kursami na specjalizacji GS są m. in. sedymentologia, analiza facjalna, tektonika i kartografia geologiczna, a na specjalizacji GP mikropaleontologia, metody biostratygrafii, pracownia mikropaleontologiczna i inne. Na specjalizacji GM do podstawowych kursów należą: geochemia ogólna i nieorganiczna, mineralogia i petrografia. Dużą wagę przypisuje się metodom laboratoryjnym.

W roku 1996 wprowadzono cztery nowe kursy (wstęp do geochemii, metody badań geochemicznych, metody badań mineralogicznych, środowisko geologiczne poddane antropopresji), likwidując inne. Dokonano również niewielkich zmian w zakresie kursów dotychczasowych. Przeprowadzona korekta pozostawiała studentom więcej czasu na pracę samodzielną. Wymienione zmiany pozwoliły na wprowadzenie w roku akademickim 1998/99 tzw. pracy przejściowej, warunkującej zaliczenie III roku studiów. Ma ona służyć, z jednej strony jako przygotowanie do pracy magisterskiej, z drugiej stanowi pierwszy krok do wprowadzenia licencjatu. Koncepcję i przygotowanie dwóch wersji (1992, 1996) regulaminu studiów opracowali A. Radomski i Michał Gradziński.

Istotnym elementem kształcenia geologów są kursy terenowe. Od 1976 r. studenci I roku studiów uczestniczą w czterotygodniowym (a w ostatnich 5 latach trzytygodniowym) kursie geologii dynamicznej. Kurs ten prowadzony był początkowo w Woli Filipowskiej, a następnie w Krzeszowicach. Jego celem jest zapoznanie studentów z elementami pracy geologa w terenie oraz budową geologiczną okolic Krakowa. Jeden dzień kursu poświęca się na zajęcia w Karpatach fliszowych. Zakres kursu został opracowany przez R. Unruga z zespołem. W ujęciu chronologicznym, kierownictwo kursu sprawowali: R. Unrug, A. Radomski, J. Wieczorek, S. Leszczyński, a w ostatnich latach J. Szulc.

W roku 1977, dwa lata po reaktywacji studiów geologicznych w UJ, rozpoczęły się wykłady i ćwiczenia z kartografii dla III roku. W lecie roku następnego odbył się pierwszy kurs terenowy, złożony z dwóch części: przez pierwsze dwa tygodnie zajęcia prowadzono w rejonie Krzeszowic, a następne dwa tygodnie w rejonie Zbludzy w Karpatach Zachodnich. Zakres wykładów i kursu terenowego został opracowany przez A. Ślączkę, a program ćwiczeń przez Z. Radwańskiego i M. Wendorffa. W latach późniejszych poszerzony został zakres kartografii wgłębnej i fotogeologii, przygotowany przez M. Cieszkowskiego. Od połowy lat osiemdziesiątych kurs kartograficzny jest prowadzony w całości w Karpatach przez N. Oszczypkę, M. Cieszkowskiego oraz W. Zuchiewicza, wraz z asystentami. Szeroki zakres tego kursu pozwolił na wychowanie szeregu doskonałych geologów terenowych.

Również w roku 1977 rozpoczął się dla III roku kurs geologii strukturalnej, później zmieniony na kurs tektoniki, przygotowany przez A. Ślączkę i Z. Radwańskiego, a następnie rozbudowany przez W. Zuchiewicza. Celem pogłębienia wiedzy studentów z tego zakresu zapraszani byli wykładowcy spoza ING UJ: dr Marek Piasecki z Uniwersytetu Keele w Anglii oraz dr Robert Anczkiewicz z PAN. Natomiast w roku 1978 odbyła się pierwsza siedmiodniowa wycieczka geologiczna w Karpaty fliszowe, zapoznająca studentów z litostratygrafią, sedymentologią i tektoniką regionu. Jej tematyka została przygotowana przez R. Unruga. Wycieczka cieszy się dużym zainteresowaniem studentów; biorą w niej także udział studenci zagraniczni i doktoranci. W 1978 roku A. Ślączka przygotował kurs geotektoniki dla studentów V roku.

Począwszy od roku 1977, studenci lat II-IV geologii UJ uczestniczą w sześcio-, a w ostatnich latach pięciodniowych, kursach terenowych poświęconych geologii regionalnej: w Górach Świętokrzyskich, Sudetach oraz Tatrach i Pieninach, a także w kilku jedniodniowych wycieczkach (I rok) w okolice Krakowa. Prolematyce geologii złóż oraz górnictwa i wiertnictwa poświęcone są odrębne kursy terenowe.

Oprócz pracowników Instytutu, niektóre zajęcia dydaktyczne prowadzili w różnych latach, zwłaszcza w początkowym okresie po reaktywacji studiów, wykładowcy z innych uczelni i ośrodków naukowych: Akademii Górniczo-Hutniczej (geofizyka, geologia inżynierska, hydrogeologia, metody matematyczne w geologii, analiza chemiczna minerałów i skał, mineralogia eksperymentalna, petrografia, petrografia surowców skalnych), Polskiej Akademii Nauk (analiza facjalna i paleogeograficzna, geologia czwartorzędu, paleozoologia kręgowców), Uniwersytetu Warszawskiego (geologia historyczna), Instytutu Chemii UJ (krystalografia i rentgenografia), Instytutu Botaniki UJ (paleobotanika), Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa (geologia naftowa) oraz Przedsiębiorstwa Geologicznego (minerały skałotwórcze). Natomiast pracownicy ING UJ prowadzą szereg zajęć interdyscyplinarnych i dla innych kierunków studiów: geologię dla studentów geografii, Studium Ochrony Środowiska i Studiów Matematyczno-Przyrodniczych, geologię czwartorzędu dla studentów geografii, geologię regionalną Polski dla studentów geografii, paleontologię i geologię dla studentów biologii, podstawy geologii dla studentów archeologii, a także geologię dla nauczycieli geografii i wykłady interdyscyplinarne z paleobiologii.

W latach 1975-1978 ING UJ prowadził Podyplomowe Studium Kartografii Geologicznej, którego kierownikiem był A. Radomski.


Stypendia międzynarodowe

Pracownicy Instytutu Nauk Geologicznych UJ podnosili swoje kwalifikacje w trakcie staży zagranicznych w ramach stypendiów międzynarodowych. Stypendia Humboldta (Alexander von Humboldt Stiftung) uzyskali: S. Leszczyński, Z. Sawłowicz, J. Szulc i A. Uchman, a W. Zuchiewicz uczestniczył w V kursie szkoleniowym UNESCO Tectonics, Seismology and Seismic Risk Assessment w Poczdamie oraz przebywał na stypendium Fundacji Kościuszkowskiej w Utah State University.

Dyrektor Instytutu, A. Ślączka, prowadził pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych wykłady z zakresu rekonstrukcji basenów orogenicznych i analizy facjalnej oraz zajęcia terenowe dla studentów geologii uniwersytetów w Neapolu i Palermo, a także sporadyczne wykłady na uniwersytetach w Barcelonie, Bukareszcie, Cambridge, Dayton, Jerozolimie, Londynie, Nowym Orleanie, Salzburgu oraz St. Andrews. Pojedyncze wykłady i seminaria dla studentów geologii i geografii uniwersytetów w Sztokholmie, Oksfordzie, Poczdamie oraz Logan (Utah) prowadził także W. Zuchiewicz.


Program PHARE "TEMPUS" (Unia Europejska)

W latach 1992-1994 Instytut Nauk Geologicznych UJ uczestniczył w programie TEMPUS (S JEP- 03656-94), koordynowanym przez Uniwersytet Keele w Anglii (G. Kelling, M. Piasecki), a poświęconym szkoleniu pracowników i studentów w zakresie nowych metod oceny zasobów mineralnych. Koordynatorami ze strony ING UJ byli A. Ślączka, M. A. Gasiński i N. Oszczypko. W programie wzięło udział 6 studentów.

W roku 1994 Biuro TEMPUS w Brukseli zaakceptowało trzyletni projekt dotyczący organizacji studiów w zakresie nauk o środowisku (Tempus JEP 7518). Współautorem i koordynatorem tego projektu był M. A. Gasiński. Oprócz UJ (Instytut Nauk Geologicznych, Instytut Biologii Środowiskowej, Instytut Geografii) w projekcie uczestniczyli: University College London (UCL, M. A. Kaminski, M. Guzkowska) i Uniwersytet w Kilonii (Christian Albrechts Universität; CAU, W. Kuhnt). W czasie trwania projektu studenci i pracownicy UJ przebywali na stażach naukowych w wymienionych ośrodkach, a studenci i pracownicy UCL i CAU uczestniczyli w kursach oraz prowadzili zajęcia w UJ. W wyniku realizacji projektu uczestniczące w nim instytuty UJ zostały też znacznie wzbogacone w fachową literaturę oraz sprzęt dydaktyczny i badawczy. Wykonano ponadto szereg opracowań naukowych, w tym prace magisterskie. Z ING UJ w programie uczestniczyło 8 studentów i 9 pracowników (M. Bąk, M. A. Gasiński, M. Kędzierski, B. Kołodziej, S. Leszczyński, A. Lewandowska, N. Oszczypko, A. Radomski, A. Ślączka). W ramach indywidualnego programu TEMPUS (Individual Mobility Grant) W. Zuchiewicz przebywał w r. 1995/96 na stażu w Brunel University College w Londynie.

W ostatnich latach studenci i pracownicy ING UJ uczestniczą aktywnie w programie CEEPUS.


Absolwenci

W latach 1975/76 - 1998/99 przyjęto na studia geologiczne w ING UJ 734 studentów, spośród których prace magisterską obroniło 335, w tym 5 z zagranicy (Egipt, Kenia, Kolumbia, USA, Wenezuela).

Spośród absolwentów ING UJ blisko 30% znalazło zatrudnienie w wyższych uczelniach (ING UJ, AGH, Uniwersytem im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie; 28 osób), Polskiej Akademii Nauk (8 osób), Państwowym Instytucie Geologicznym i jego oddziałach terenowych (12 osób), innych państwowych i prywatnych instytucjach geologicznych (19 osób), względnie podjęło studia doktoranckie w zakresie geologii (30 osób).


Studia doktoranckie

Na początku lat siedemdziesiątych otwarto wspólnie z Instytutem Nauk Geologicznych PAN (Ośrodek Badawczy w Krakowie) Środowiskowe Studium Doktoranckie, kierowane przez profesorów: E. Turnau (PAN) oraz - chronologicznie - R. Unruga, E. Morycową i A. Ślączkę (UJ). Od roku 1997 studia te są prowadzone oddzielnie przez oba instytuty. ING UJ oferuje studia w zakresie geologii Karpat i ich przedgórza, sedymentologii, analizy basenów sedymentacyjnych, analizy skamieniałości śladowych, mikropaleontologii, geochemii i mineralogii oraz geologii czwartorzędu. W latach 1997-1999 Studium Doktoranckie ING UJ przyjęło 25 osób, spośród których w roku 1999/2000 studia kontynuowało 21 (I rok - 4, II - 8, III - 7, V - 2). W r. 2001 przyjęto kolejnych 9 doktorantów. Kierownikiem Studium jest W. Zuchiewicz.

* Okres 1782-1970 opracowano m. in. na podstawie prac Szajnochy (1926), Biedy (1962, 1976), Czarnieckiego (1964), Gawła (1974) i Książkiewicza (1974), a 1970-2000 według Radomskiego i in. (1999)

Reaktywowanie studiów magisterskich w zakresie geologii w Uniwersytecie Jagiellońskim


Rafał Unrug
Punta Gorda, Floryda, USA

We wczesnych latach 50-tych obce wzory narzucane przez dominujące siły polityczne spowodowały istotne zmiany w strukturze szkolnictwa wyższego w Polsce. Po zamknięciu studiów geologicznych w Uniwersytecie Jagiellońskim w 1953 r. Katedra Geologii UJ, przemianowana na Zakład Geologii Fizycznej, przeniesiona została do Akademii Górniczo- Hutniczej. Po powrocie do Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1957 roku, Katedra obsługiwała zajęcia dydaktyczne na kierunku geografii UJ.

 

Uniwersytet nigdy nie zaakceptował tej nieprzemyślanej reorganizacji. W latach 60-tych jubileusz 600-lecia uczelni pozwolił na sformułowanie koncepcji zmiany faktów dokonanych narzuconych przez arbitralny fiat centralnej biurokracji. Wizja rozwoju Uniwersytetu po jubileuszu 600-lecia zawierała postulat przywrócenia studiów geologicznych gdy okoliczności na to pozwolą. W roku 1962 oddany został do użytku nowy budynek Collegium Geologicum przy ul. Oleandry, jako część nowego zespołu architektonicznego, wybudowanego ze środków przyznanych uczelni z okazji jubileuszu 600-lecia obchodzonego w 1964 roku. W budynku przewidziano pomieszczenia dla Katedr: Geologii, Mineralogii i Paleontologii UJ, zaprojektowano tez duże sale: muzealna i biblioteczna oraz pomieszczenia magazynowe dla zbiorów geologicznych. Inicjatorem tych przedsięwzięć był Profesor Marian Książkiewicz.

 

 

Projekt budynku opracowało przedsiębiorstwo państwowe Miastoprojekt, głównym projektantem był inż. Zbigniew Olszakowski. Projekt, udany pod względem architektonicznym byłfunkcjonalnie w miarę zadowalający, biorąc pod uwagę ograniczone środki finansowe. Mankamentem była technologia urządzeń odwadniających pomieszczenia magazynowe pod budynkiem muzealno-bibliotecznym, gdyż okazała się zawodna, a przecieki wody przysporzyły wielu kłopotów. Jako senior budowy Collegium Geologicum byłem odpowiedzialny za nadzór projektu, planowanie i kontrole jakości wykonawstwa. Pełniąc te funkcje cieszyłem się pełnym poparciem Uczelni i Rektora Profesora Mieczysława Klimaszewskiego.

 

Grupa uczniów Profesora Mariana Książkiewicza osiągnęła we wczesnych latach 70-tych pozycje naukowa licząca się w kraju i szeroko uznana zagranica, awansując do stanowisk, z którymi wiązał się wpływ na środowisko geologiczne kraju. Tak więc istniała kadra naukowa i zaplecze lokalowe niezbędne dla rozpoczęcia starań o reaktywowanie kierunku studiów geologicznych w UJ. Wstępnym krokiem organizacyjnym było utworzenie Instytutu Nauk Geologicznych UJ, jednoczącego dawne Katedry Geologii i Mineralogii jako Zakłady Instytutu. Niestety była Katedra Paleontologii UJ kierowana przez Profesora Franciszka Biedę, a funkcjonująca jako Zakład Paleontologii Akademii Górniczo -Hutniczej, nie zdecydowała się na powrót do Uniwersytetu. W tej sytuacji powołany został nowy Zakład Paleontologii UJ w Instytucie Nauk Geologicznych UJ.

Wstępne prace nad koncepcja profilu reaktywowanego kierunku studiów geologicznych w Uniwersytecie Jagiellońskim rozpoczęły się we wczesnych latach 70-tych. Pierwsze pismo w sprawie reaktywacji studiów magisterskich w zakresie geologii skierowane zostało 15 stycznia 1973 r. przez Profesora Mariana Książkiewicza, Dyrektora Instytutu Nauk Geologicznych UJ, do Rektora Profesora Mieczysława Karasia. Już 5 lutego 1973, po akceptacji wniosku przez Kolegium Dziekańskie i Rektorskie, Rektor Karas wystąpił oficjalnie do Ministerstwa Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki w tej sprawie. Ten pierwszy wniosek został przez Ministerstwo zwrócony z zaleceniem dopracowania szczegółów.

Po objęciu stanowiska Dyrektora Instytutu Nauk Geologicznych UJ w połowie 1973 r., zainicjowałem opracowanie programu działań organizacyjnych dla uruchomienia w ramach kierunku studiów geologicznych dwóch specjalizacji: geologia stratygraficzno-poszukiwawcza oraz mineralogia i geochemia. W jesieni 1973 r. program ten został przedstawiony władzom uczelni i uzyskał ich aprobatę. Najważniejszym zadaniem stało się uzyskanie poparcia dla tego zamierzenia w środowisku geologicznym i w ówczesnym Ministerstwie Szkolnictwa Wyższego.

Jak często się zdarza, szczęśliwy zbieg okoliczności nadał właściwy kierunek naszemu przedsięwzięciu. Prezesem Centralnego Urzędu Geologicznego został w tym czasie doc. dr inż. Zdzisław Dembowski, znający dobrze potencjał naukowy Instytutu Nauk Geologicznych UJ i popierający większe zróżnicowanie profili studiów geologicznych w rożnych uczelniach. Stał się on jednym z najważniejszych patronów naszego wniosku i w rezultacie CUG wydal pozytywna opinie w sprawie reaktywowania kierunku studiów geologicznych w ING UJ. Również Instytut Nauk Geologicznych PAN, z inicjatywy Dyrektora prof. dr hab. Jerzego Znosko,wydal opinie pozytywna. Na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego uzyskaliśmy poparcie prof. dr hab. Witolda C. Kowalskiego, przewodniczącego zespołu doradczego Ministerstwa S.W.i T. dla spraw Geologii oraz Dziekana prof. dr. hab. Jana Kutka.

W Departamencie Studiów Uniwersyteckich Ministerstwa Nauki, Szkól Wyższych i Techniki mgr Barbara Roykiewicz była cennym sprzymierzeńcem, ze znawstwem sterując naszą sprawę poprzez labirynt wewnętrznych opinii i uzgodnień.

Jednakże sprawa nadal nie była łatwa. Entuzjastyczny reorganizator, profesor dr Andrzej Bolewski prowadził szeroką i nasiloną agitacje za odrzuceniem wniosku o reaktywowanie studiów geologicznych w UJ. Na przełomie 1973/74 r. wniosek został odrzucony przez Ministerstwo. Nie dawaliśmy jednak za wygraną.

Na prośbę Instytutu Nauk Geologicznych UJ, Rektor M. Karas 4 maja 1974 wystąpił o ponowne rozpatrzenie i akceptację wniosku o reaktywowanie w UJ studiów magisterskich w zakresie geologii. W maju 1974 nowe, uzupełnione materiały przedstawiłem Pani mgr B. Roykiewicz. Również i ten kolejny wniosek został odrzucony przez Ministerstwo.

W lutym 1975 skierowałem do Prorektora UJ, prof. dr hab. Jana Zurzyckiego ponowny wniosek o wystąpienie do Ministerstwa N.S.W. i T. o reaktywację studiów z nowym uzasadnieniem, podającym ilość 25 - 30 studentów przyjmowanych na pierwszy rok studiów. Rektor UJ skierował ponownie wniosek do Ministerstwa w dniu 13 lutego 1975.

Tym razem systematycznie budowana przez szereg lat pozycja ING UJ w polskim środowisku geologicznym i akcja osób nam życzliwych przyniosły owoce. Pomimo dalszych sprzeciwów pochodzących z tego samego źródła co poprzednio, przeważyły rozsądne głowy i 5 kwietnia 1975 Dyrektor Departamentu Badan i Studiów Uniwersyteckich, Pedagogicznych i Ekonomicznych Ministerstwa N.S.W. i T. wyraził zgodę na prowadzenie studiów geologicznych w Uniwersytecie w dwóch proponowanych specjalnościach, zalecając Uniwersytetowi uzupełnienie kadry naukowej i rozbudowę aparatury.

Egzaminy wstępne odbyły się w lipcu 1975, przyjętych zostało 30 studentów. Zajęcia dydaktyczne na reaktywowanych studiach geologicznych rozpoczęły się 1 października 1975 r.

The history of geological sciences at the Jagiellonian University

HISTORY OF THE INSTITUTE OF GEOLOGICAL SCIENCES OF THE JAGIELLONIAN UNIVERSITY

Witold Zuchiewicz


Introduction: important dates

The history of geological sciences at the Jagiellonian University dates back to 1782, when Jan Jaśkiewicz [1749-1809] was appointed as head of the Chair of Natural History and Chemistry, located in Collegium Physicum, 6 St. Anna Str., Kraków. In 1811, a separate Chair of Mineralogy was established under the supervision of Józef Tomaszewski (1814-1817), Józef Markowski (1817-1829), and Ludwik Zejszner (1829-1833). This Chair was closed in 1833, being replaced again by the Chair of Natural History, including mineralogy, zoology and botanics. Natural sciences were taught by Alojzy Estreicher (1833-1842) and Ignacy Czerwiakowski (1843-1847). In 1847, the Chair of Physiography was set up, chaired first by Herman Schmidt, and then by Ludwik Zejszner again (1848-1857). Due to Zejszner's efforts, mineralogical and zoological sciences became separated in 1855. In 1850, L. Zejszner introduced geological field excursions to natural exposures and mines and, in 1856, he managed to refurbish exposition hall of the Mineralogical Museum. The Chair of Mineralogy was later supervised by Victor Zepharovich (1857-1861), Ignacy Czerwiakowski (1861-1863), and Alojzy Alth (1863-1886).

On 16 June, 1886, the former Mineralogical Museum was subdivided into two divisions: mineralogical and geological-palaeontological ones. The latter, called Geological Cabinet, was taken over by Władysław Szajnocha, who chaired it until his death in 1928. In the years of 1886-1925, the Geological Cabinet employed altogether 19 research assistants and demonstrators. W. Szajnocha introduced again field courses and excursions, that were abandoned after L. Zejszner had been forced to give up his position at the University in 1857. The staff of the Geological Cabinet published in the period in question 201 scientific papers, including 80 by W. Szajnocha. In 1912, a new scientific department, i.e. Palaeontological Laboratory, was established under the supervision of Józef Grzybowski. In 1887, the Chair of Mineralogy (Mineralogical Cabinet) became supervised by Feliks Kreutz [1844-1910], who was later succeeded by Józef Morozewicz [1865-1941], honorary doctor of the Jagiellonian University (1910) and future director of the State Geological Institute (since 1920). In 1918, in turn, he was replaced by Władysław Pawlica, and in the years 1919-1939 the chair was headed by Stefan Kreutz [1883-1941]. During this time-span, 16 from among 40 staff members defended Ph. D. theses, and the number of publications attained 70.

In 1921, W. Szajnocha initiated and organized the Geological Society of Poland, becoming its first president. The headquarters of the Society were housed at the Geological Cabinet. In 1923, after the death of J. Grzybowski, the Palaeontological Lab was supervised by Jan Nowak [1880-1940] until 1928, then by Wilhelm Friedberg (1928-1935), and Franciszek Bieda (1935-1939). In 1927, Jagiellonian University introduced M. Sc. degrees in geology and palaeontology. In 1928-1939, the Geological Cabinet was headed by Wiktor Kuźniar [1879-1935], and in 1929-1939 by Jan Nowak.

On September 6, 1939, Nazi occupants arrested and deported to Sachsenhausen concentration camp numerous university professors, including J. Nowak and J. Gołąb from the Department of Geology, and A. Gaweł, S. Janik and A. Swaryczewski, assistents from the Department of Mineralogy and Petrography. Professor Nowak died of exhaustion a few days after his release from the camp, on February 18, 1940. After the liberation of Kraków in January 1945, the former staff of the Department of Geology took over its care under the supervision of Professor Julian Tokarski [1883-1961], and on the 1st of March normal didactic work was started. In January 1945, Professor Antoni Gaweł [1901-1989] became director of the Department of Mineralogy and Petrography, and remained at this post until 1974. In May 1945 the Department of Geology was chaired by Franciszek Bieda [1896-1982], then by J. Tokarski and, since January 1946, by Prof. Marian Książkiewicz [1906-1981]. On September 10, 1951, by the decision of the then stalinist authorities, the Departments of Geology, Palaeontology and Mineralogy and Petrography were transferred to the Academy of Mining and Metallurgy, where they remained until 1957. On January 9, 1957, the Chairs of Geology and Mineralogy and Petrography returned to the Jagiellonian University, whereas the Chair of Palaeontology decided to stay at the Academy of Mining and Metallurgy. In the following years, both University chairs provided lectures and lab training for the students of geography, biology, chemistry and archaeology. The Department of Palaeontology, affiliated at the Chair of Geology, was established on September 15, 1958.

In September 1962, the Chairs of Geology, Mineralogy and Petrography, as well as the Department of Palaeontology were transferred to a new building, specially designed for the needs of geological and mineralogical sciences of the Jagiellonian University (Collegium Geologicum, 2A Oleandry Street).

In the years 1945-1970, 160 students obtained M. Sc. degree, 14 defended Ph. D. theses, and 7 staff members defended Dr. Sc. theses, obtaining position of associate professor. In 1972, the Institute of Geological Sciences was set up, chaired first by Prof. M. Książkiewicz, then Prof. Rafał Unrug (1974-1079), and Prof. Andrzej Ślączka (since 1980). On October 1st, 1975, first lectures were given to the students of reactivated M. Sc. studies in geology. In 1994, Prof. Elżbieta Morycowa became head of the Department of Palaeozoology, replacing Prof. Stanisław Geroch [1920-1995], in 1999 Prof. A. Radomski was replaced by Prof. Nestor Oszczypko as head of the Department of Geology, and in 1998 the Department of Mineralogy and Petrography became supervised by Prof. Witold Żabiński, who took the post after the death of Prof. Czesław Harańczyk [1927-1998]. In 2000, the former Department of Geology was subdivided into three units: the Department of Geodynamics and Environmental Geology, Department of Sedimentology and Palaeoenvironmental Analysis, and Department of Geological Mapping and Tectonics.


Main lines of research before 1972

Research interests of the first Polish field geologist, Ludwik Zejszner, were focused on the Kraków region, the Outer and Inner Carpathians, as well as the area comprised between the Holy Cross Mts. and Vistula River. During the period of 1886-1928, the scope of research was considerably broadened, both in the field of palaeontology (W. Szajnocha, J. Grzybowski), mineralogy and crystallography (Feliks and Stefan Kreutz), regional and economic geology, as well as geological mapping and tectonics (W. Szajnocha, J. Nowak).

Mineralogical-petrographic studies were concentrated on the properties of Palaeozoic lavas of the Kraków area, rocks and minerals of the Tatras, Nizne Tatry Mts. and Male Karpaty Mts., sedimentary rocks of the Holy Cross Mts., and minerals derived from different geological units of Poland. Of particular importance are the works of Stefan Kreutz, the author and co-author of fundamental textbooks on crystallography. It was him who first introduced in Poland rentgenographic equipment, and one of the first to apply luminescence techniques. He also described three types of Polish crude oil and a variety of white granites from the Western Tatra Mts.

At the beginning of the 20th century, separate "schools" began to surface, constraining future development of geological sciences. One should mention here pioneer works in applied micropalaeontology by Józef Grzybowski, and particularly his method of geological correlation based on fossil foraminiferal assemblages; a technique "newly discovered" twenty years later in the United States. Józef Morozewicz, on the other hand, is considered the founder of the "Kraków school of petrography", whereas papers by Jan Nowak on the Carpathian tectonics and its influence upon the structural behaviour of the foreland gave way to the "Kraków geological school".

Following the Second World War, the "Polish school of sedimentology" was established, owing to fundamental works by Marian Książkiewicz. He was not only a great cartographer, palaeontologist and tectonician, but also and, first of all, sedimentologist, whose papers on the origin of sedimentary structures in deep-sea turbidites and palaeogeographic reconstructions of flysch basins became widely known all over the world. Professor Książkiewicz wrote also a number of pioneer papers on trace fossils in flysch, at the time when modern ichnology was only beginning to formulate its tasks. It should also be mentioned that his textbook on Physical Geology helped to educate a few generations of Polish geologists.

Geological studies in the years of 1945-1972 concentrated, first of all, on the Carpathians and Kraków Upland, although sedimentological research in Mongolia (R. Gradziński), karst studies in Cuba (R. Gradziński, A. Radomski), and regional geological studies in Ghana (R. Unrug) were also conducted. As far as the Carpathian area is concerned, stratigraphic (macro- and microfauna: brachiopods, molluscs, corals - M. Książkiewicz, E. Morycowa, planktonic - M. Książkiewicz and agglutinated forams - S. Geroch, calcareous nannoplankton - A. Radomski), tectonic (M. Książkiewicz), cartographic (M. Książkiewicz) and sedimentological (M. Książkiewicz, S. Dżułyński, A. Radomski, R. Unrug, S. Bukowy) topics did prevail. Research in the Kraków Upland concerned mainly the origin of rocky Jurassic limestones (S. Dżułyński), stratigraphy of the Upper Cretaceous strata (S. W. Alexandrowicz, S. Bukowy), palaeotransport directions in the Carboniferous coal measures (R. Gradziński, A. Radomski, R. Unrug), sedimentation of Lower Jurassic terrestrial deposits (R. Unrug) and fresh-water Miocene limestones (R. Gradziński), as well as karst features of the Kraków region (R. Gradziński) and geological mapping of the area (S. Dżułyński, R. Gradziński).

Mineralogical, petrographic and geochemical studies in the time-span in question were mainly conducted by Prof. Antoni Gaweł and his disciples. From among the most important research topics, the following should be listed: origin of blue varieties of rock salt and violet fluorites (A. Gaweł), alteration of mineral deposits and rocks due to weathering and diagenesis (A. Gaweł), differential thermal analysis of clay minerals, iron ores, asphaltites and hatchetine (J. J. Głogoczowski, A. Gaweł), helium content in natural gas (J. J. Głogoczowski), petrography of sedimentary rocks of different geological units of Poland (T. Wieser, A. Siegel, T. Tyniec, M. Pilat. J. Łoziński, M. Krysowska-Iwaszkiewicz), origin of siliceous and silicified rocks (A. Gaweł), origin of dolomites (A. Gaweł) and spherosiderites (W. Narębski), petrography of igneous rocks (basalt spilites, calification of volcanic rocks, origin of Tatra granites), lithological characteristics of the Wieliczka salt deposit, as well as studies of clay minerals (A. Gaweł).


Institute of Geological Sciences

The Institute of Geological Sciences, established in 1972, is subdivided into 5 departments, employing altogether 7 professors, 5 associate professors, 12 assistant professors, 4 research assistents, and 1 technician. During the past 30 years, a number of research projects have been realized, focusing primarily on: evolution of sediments and sequence of tectonic events in the Carpathian and Fore-Carpathian basins, analysis of different sedimentary basins, sedimentology of flysch and molasse deposits, sedimentary environments and stratigraphy of selected platform deposits, Quaternary sediments, neotectonics, trace fossils, Meso- and Cenozoic corals, stratigraphic and palaeoecological studies of foraminifers, radiolarians and calcareous nannoplankton, biostratigraphic correlation of the Carpathian flysch strata, origin of lead-zinc deposits of the Kraków region and copper deposits in Lower Silesia, mineralogy, petrography and geochemistry of igneous, metamorphic and sedimentary rocks of different geological units of Poland, origin of anoxic sediments, selected aspects of diagenesis, and environmental geological problems. In the last decade, of special importance have been analyses of sedimentary basins in different tectonic settings of Europe, studies of biomarkers, origin of framboids, micropalaeontological studies with special emphasis put on foraminifers, calcareous nannoplankton and dinocysts, structural evolution of the Carpathian orogen based on mesostructural studies, plate tectonic reconstructions of the world, as well as comparative morphotectonic analysis of different tectonic settings (Carpathians, Alps, Rocky Mountains, Basin-and-Range Province, Japan, southern Sweden, northern Vietnam).

Main research projects, realized by the Department of Geology, have included: lithostratigraphy, tectonics and palaeogeography of the Outer Carpathians, Alps and Apennines, sedimentology of deep-sea clastic deposis and carbonates in different geological settings, trace fossils, Palaeozoic graptolites, geological mapping of the Outer Carpathians, analysis of sedimentary basins and palaeoenvironmental studies of fluvial, crenological and cave settings, karst and palaeokarst research, neotectonics, and Quaternary geology. Research interests of the Department of Mineralogy and Petrography have been focused chiefly on: petrology of sedimentary, igneous and metamorphic rocks, mineralogy of copper, zinc, lead and salt deposits, geochemical and ore studies, as well as anthropogenic changes of natural environment. Palaeontological studies, in turn, concern mainly taxonomy, palaeoecology, biostratigraphy, palaeogeography, ichnology, evolution, microstructure and state of preservation of skeletal elements, and microfacies analysis.

Starting from 1972, the Institute of Geological Sciences has developed extensive international cooperation. At the beginning of the 1980s, close ties have been established between the Institute and the universities of St. Andrews, Bordeaux III, Padova, Napoli, École Supérieure des Mines in Paris, and the University of Basel. In the following years, scientific exchange with the universities of Stockholm, Barcelona, Udine, Zürich, Tübingen, Salzburg, Budapest, Erlangen, Zagreb, Logan (U.S.A.), Athens, Heidelberg, University College London, Brunel University College, as well as Geologische Bundesanstalt (Vienna), National Academy of Sciences of the Ukraine (Lviv, Kiev), and National Centre of Science and Technology (Hanoi) was initiated.

The Institute hosted lecturers from: Australia, Austria, Canada, Czech Republic, France, Germany, Great Britain, Greece, Hungary, India, Italy, The Netherlands, Russia, Slovak Republic, Sweden, Switzerland, the Ukraine, and U.S.A. The Institute's staff, in turn, have conducted field research in: Algeria, Antarctica, Argentina, Austria, Bulgaria, China, the Czech Republic, Denmark, France, Germany, Great Britain, Greece, Hungary, Italy, Japan, Morocco, Namibia, Norway, Republic of South Africa, Romania, Slovak Republic, Spain, Svalbard, Sweden, Switzerland, Turkey, the Ukraine, Venezuela, Vietnam, U.S.A., former Yugoslavia, and Zambia.

In the years of 1972-2000, 1884 scientific papers have been published, as compared to 507 in the period of 1945-1971. The average annual number of publications have changed from 10-25 in 1945-74 to 20-125 in the last 25 years. The share of individual departments in the total numer of publications attained: 65.6% (Geology), 20.7% (Mineralogy and Petrography), and 10.5% (Palaeozoology). Scientific staff and Ph. D. students of the Institute have run 38 research projects of the State Committee for Scientific Research (Komitet Badań Naukowych). The Institute of Geological Sciences organized in the last 20 years 10 international conferences and a dozen or so national conferences and seminars, and the staff members attended more than 300 international conferences and congresses worldwide. Workers of the Institute are fellows of many international scientific organizations, like: American Association of Petroleum Geologists, American Geophysical Union, Carpatho-Balkan Geological Association, INQUA Neotectonics Commission, IGCP Projects, Cushman Foundation, European Federation of Professional Geologists, European Palaeontological Association, British Micropalaeontological Society, British Mineralogical Society, Society for Sedimentary Geology and others, as well as geological societies, i. a.: Geological Society of America, Geological Society London, Österreichische Geologische Gesellschaft, Slovak Geological Society, Gelogical Society of Hungary, and many others.

Graduate students can specialize in three disciplines: geology and stratigraphy, stratigraphy and palaeontology, and geochemistry and mineralogy. Special attention is devoted to field courses. Students of the Institute of Geological Sciences have actively participated in the EU PHARE "TEMPUS" (1992-94), CEEPUS, and SOCRATES programmes. A separate Ph. D. training division accepted 35 students in the 1997-2001 years. 335 students have graduated after reactivation of M. Sc. studies in geology at the Jagiellonian University in 1975, and in the period of 1972-2001, 27 geologists defended Ph.D. thesis, and the next 20 obtained the Dr. Sc. degree.

In 1990, the Józef Grzybowski Foundation was established with the aim to promote micropalaeontological research and to publish monographs on micropalaeontology of foraminifers. The Institute of Geological Sciences also houses the Geological Museum, whose collection dates back to 1782. These are: 175 collections of fossils (15,000 specimens), 16,000 specimens of rocks and minerals, and 27 collections of thin sections. Of special interest, apart from permanent exhibitions ("Mineralogy", Physical Geology", "Historical Geology"), are two special collections: "Sedimentary Structures" (coll. Stanisław Dżułyński), and "Trace Fossils" (coll. Marian Książkiewicz). The first one presents sedimentary structures and their experimental analogues, first described and interpreted by the author and his pupils; the second one includes the world's largest collection of trace fossils from flysch strata (1,840 specimens).

The Institute's library includes 15,760 volumes of books, 359 titles of journals, 290 special volumes (including maps and atlases), as well as 50 volumes of antique books.

Web Content Display Web Content Display

Historia budowy siedziby ING UJ przy ul. Gronostajowej 3a

budowa

15.09.2014 - Próba szczelności sondy gruntowej

17.12.2014
Długoterminowy test szczelności sondy gruntowego wymiennika ciepła.
Read More o 15.09.2014 - Próba szczelności sondy gruntowej
budowa

11.09.2014 - Przygotowania na placu budowy. Próbki z odwiertu

17.12.2014
Przejęcie placu budowy i wzniesienie tymczasowych zabudowań pomocniczych.
Read More o 11.09.2014 - Przygotowania na placu budowy. Próbki z odwiertu
budowa

02.09.2014 - Pierwsze prace odwiertowe

17.12.2014
Dnia 02.09.2014 rozpoczęły się prace wiertnicze przy wymienniku testowym. Poznamy możliwości energetyczne gruntu dla ogrzania nowego budynku.
Read More o 02.09.2014 - Pierwsze prace odwiertowe